06 වන පරිච්ඡේදය: බොනොබෝවන්ට එදිරිව චිම්පන්සීන් - සංසන්දනාත්මක අධ්‍යයනයක්

​අපට සමීපතම මහා වානර ඥාතීන් වන බොනොබෝවන් (Bonobos) සහ චිම්පන්සීන් (Chimpanzees) ඔවුන්ගේ DNA වලින් දළ වශයෙන් 98.7% ක්ම මිනිසුන් සමඟ බෙදා ගනිති. එසේ වුවද, ඔවුන්ගේ හැසිරීම්, සමාජ ව්‍යුහයන් සහ සංජානන හැකියාවන් කැපී පෙනෙන අයුරින් එකිනෙකට වෙනස් වේ. මෙම විශේෂ දෙක අතර පවතින වෙනස්කම් අවබෝධ කර ගැනීම අග්‍රේශ (Primate) පෙළපත තුළ පවතින විවිධ පරිණාමීය මාවත් පැහැදිලි කරනවා පමණක් නොව, මානව හැසිරීම්වල පරිණාමය පිළිබඳ වටිනා අවබෝධයක් ද ලබා දෙයි. බොනොබෝවන් සහ චිම්පන්සීන් අධ්‍යයනය කිරීමෙන් මානව සමාජ ව්‍යුහයන්, සහයෝගීතාවය, ආක්‍රමණශීලී බව සහ ධූරාවලිය සඳහා පැවතිය හැකි විභව ආකෘති පිළිබඳ ගැඹුරු අවබෝධයක් අපට ලැබේ.

​මෙම පරිච්ඡේදය බොනොබෝවන් සහ චිම්පන්සීන් අතර පවතින ප්‍රධාන වෙනස්කම් සහ සමානකම් ගවේෂණය කරයි. එහිදී ඔවුන්ගේ සමාජ සංවිධානය, ගැටුම් නිරාකරණය, ලිංගික හැසිරීම්, සංජානන හැකියාවන් සහ මානව පරිණාමය අවබෝධ කර ගැනීම සඳහා ඒවායේ ඇති වැදගත්කම කෙරෙහි අවධානය යොමු කෙරේ. මෙම අග්‍රේශ (Primate) විශේෂ දෙක එකිනෙකට ප්‍රතිවිරුද්ධ ආකෘති දෙකක් ඉදිරිපත් කරයි - එනම් පිරිමි ආධිපත්‍යය සහිත සහ ආක්‍රමණශීලී චිම්පන්සීන් එදිරිව ගැහැණු ආධිපත්‍යය සහිත සහ සාමකාමී බොනොබෝවන් ය. මෙමගින් ප්‍රයිමේට් හැසිරීම්වල පවතින සංකීර්ණත්වය සහ මානව පරිණාමය පිළිබඳ අන්තර්ඥානයක් සපයයි.

​සමාජ සංවිධානය සහ ධූරාවලිය

​බොනොබෝවන් සහ චිම්පන්සීන් අතර ඇති වැදගත්ම වෙනසක් වන්නේ ඔවුන්ගේ සමාජ සංවිධානයයි. චිම්පන්සීන් ජීවත් වන්නේ පිරිමි ආධිපත්‍යය සහිත සමාජවල වන අතර, එහිදී ආක්‍රමණශීලී බව සහ ආධිපත්‍යය පදනම් කරගත් ධූරාවලිය සමාජ ව්‍යුහයේ කේන්ද්‍රය වේ. පිරිමි චිම්පන්සීන් තම ආධිපත්‍යය තහවුරු කර ගැනීමට සහ පවත්වා ගැනීමට නිරන්තරයෙන් බල අරගලවල නිරත වන අතර, මෙම අරගල බොහෝ විට ප්‍රචණ්ඩකාරී සහ බිය ගැන්වීම් සහිත ප්‍රදර්ශනයන් හරහා ප්‍රකාශ වේ. චිම්පන්සි සමාජයක ඇල්ෆා පිරිමි සතා සම්පත් සහ සහකාරියන් වෙත ඇති ප්‍රවේශය පාලනය කරන අතර, ආධිපත්‍යය සහ ආක්‍රමණශීලීත්වය හරහා සමාජ අනුපිළිවෙල ශක්තිමත් කරයි.

​ඊට වෙනස්ව, බොනොබෝවන් ජීවත් වන්නේ ගැහැණු ආධිපත්‍යය සහිත සමාජවලය. එහිදී සමාජ සමගිය පවත්වා ගනු ලබන්නේ ප්‍රචණ්ඩත්වය හරහා නොව සහයෝගීතාවය සහ ලිංගික අන්තර්ක්‍රියා මගිනි. ගැහැණු බොනොබෝවරු එකිනෙකා අතර ශක්තිමත් බැඳීම් ඇති කර ගන්නා අතර, එය කණ්ඩායමේ සමාජ ව්‍යුහයට සැලකිය යුතු ලෙස බලපායි. මෙම ස්ත්‍රී කේන්ද්‍රීය සංවිධානය බොනොබෝ ප්‍රජාවන්ගේ සමස්ත සාමකාමීත්වයට දායක වන අතර, ගැටුම් නිරාකරණය සඳහා ඔවුන් ආක්‍රමණශීලී නොවන උපාය මාර්ග අනුගමනය කරති.

​බොනොබෝවන් සහ චිම්පන්සීන් අතර සමාජ සංවිධානයේ පවතින මෙම වෙනස්කම් මගින් සමාජ අනුපිළිවෙල පවත්වා ගැනීම සඳහා වූ එකිනෙකට වෙනස් උපාය මාර්ග හෙළි කරයි. චිම්පන්සීන් ධූරාවලිය බලාත්මක කිරීම සඳහා පිරිමි ආක්‍රමණශීලීත්වය සහ ආධිපත්‍යය මත යැපෙන අතර, බොනොබෝවන් සාමකාමී අන්තර්ක්‍රියා සහ සමාජ බැඳීම් අවධාරණය කරමින් ගැහැණු සහයෝගීතාවයට ප්‍රමුඛත්වය දෙති. මෙම වෙනස්කම් මගින් ඇඟවෙන්නේ ප්‍රයිමේට් සමාජයන් සහ ඒ හරහා මුල්කාලීන මානව සමාජයන් ද කණ්ඩායම් ජීවිතයේ අභියෝගවලට මුහුණ දීම සඳහා විවිධ ක්‍රමවේදයන් ඔස්සේ විකාශනය වන්නට ඇති බවයි.

​ගැටුම් නිරාකරණය

​බොනොබෝවන් සහ චිම්පන්සීන් ගැටුම් නිරාකරණය කරන ආකාරය ද ඔවුන්ගේ සමාජ ගතිකත්වය පිළිබඳව එලෙසම කරුණු හෙළි කරයි. චිම්පන්සි ප්‍රජාවන් තුළ, ගැටුම් නිතරම ප්‍රචණ්ඩකාරී ගැටීම් දක්වා වර්ධනය වන අතර, සමහර විට දරුණු තුවාල හෝ මරණය පවා සිදු වේ. පිරිමි චිම්පන්සීන් අතිශයින්ම භෞමික (Territorial) වන අතර, කණ්ඩායම් අතර පවතින ගැටුම් බොහෝ විට මාරාන්තික ආක්‍රමණවලින් කෙළවර වේ. මෙම හැසිරීම් මෙහෙයවනු ලබන්නේ ආහාර සහ ප්‍රජනන අවස්ථා වැනි සම්පත් සඳහා පවතින තරඟකාරිත්වය මගිනි. එය චිම්පන්සි සමාජයේ පවතින ආක්‍රමණශීලී සහ තරඟකාරී ස්වභාවය පිළිබිඹු කරයි.

​මීට හාත්පසින්ම වෙනස්ව, බොනොබෝවන් ඔවුන්ගේ ප්‍රචණ්ඩකාරී නොවන ගැටුම් නිරාකරණ උපාය මාර්ග සඳහා ප්‍රසිද්ධය. යම් ආතතියක් ඇති වූ විට, බොනොබෝවන් බොහෝ විට ප්‍රචණ්ඩත්වය වෙනුවට ලිංගික අන්තර්ක්‍රියා හරහා එම ගැටුම් සමනය කරති. "යුද්ධය නොව ආදරය කරන්න" (Make love, not war) ලෙස නිතර විස්තර කෙරෙන මෙම ප්‍රවේශය කණ්ඩායම තුළ සමාජ සමගිය පවත්වා ගැනීමටත් ප්‍රචණ්ඩත්වය උත්සන්න වීමේ සම්භාවිතාව අඩු කිරීමටත් උපකාරී වේ. බොනොබෝවන් ලිංගික ක්‍රියාවල නිරත වන්නේ ප්‍රජනනය සඳහා පමණක් නොව, ගැටුම් නිරාකරණයට, බැඳීම් ඇති කර ගැනීමට සහ මානසික ආතතිය අඩු කර ගැනීමට ද වේ.

​ගැටුම් නිරාකරණ උපාය මාර්ගවල පවතින මෙම වෙනස මගින් සමාජ ආතතීන් හැසිරවීමේ පැහැදිලි ප්‍රවේශයන් දෙකක් අවධාරණය කරයි: එනම් ආක්‍රමණශීලීත්වය සහ ආධිපත්‍යය මත යැපෙන එකක් සහ සහයෝගීතාවය සහ ප්‍රචණ්ඩකාරී නොවන විසඳුම් ප්‍රවර්ධනය කරන අනෙකයි. බොනොබෝවන්ගේ සාමකාමී උපාය මාර්ග විසින් ප්‍රයිමේට් සමාජ පරිණාමය පිළිබඳ සම්ප්‍රදායික දෘෂ්ටිකෝණයන්ට අභියෝග කරයි. එම සම්ප්‍රදායික දර්ශනයන් බොහෝ විට අවධාරණය කළේ සමාජ හැසිරීම්වල ප්‍රධාන චාලක බලවේගය වන්නේ තරඟකාරිත්වය සහ ආධිපත්‍යය බවයි.

​ලිංගික හැසිරීම සහ ප්‍රජනනය

​ලිංගික හැසිරීම් බොනොබෝ සහ චිම්පන්සි යන විශේෂ දෙකෙහිම සමාජ ජීවිතය තුළ කේන්ද්‍රීය භූමිකාවක් ඉටු කළ ද, මෙම හැසිරීම්වල සන්දර්භය සහ වාර ගණන විශාල ලෙස වෙනස් වේ. බොනොබෝවන් ඔවුන්ගේ අධික ලිංගිකාශ්‍රිත සමාජ අන්තර්ක්‍රියා සඳහා ප්‍රසිද්ධ අතර, ඒවා නිතර සිදු වන අතර ප්‍රජනනයෙන් ඔබ්බට ගිය විවිධ කාර්යයන් ඉටු කරයි. බොනොබෝවන් ලිංගික ක්‍රියා ගැටුම් නිරාකරණයට, සන්ධාන ගොඩනැගීමට සහ සමාජ බැඳීම් සඳහා භාවිතා කරති. විශේෂයෙන්ම ගැහැණු බොනොබෝවන් අතර පවතින 'GG-rubbing' (Genital-genital rubbing) හැසිරීම ඔවුන් අතර පවතින සමාජ සබඳතා ශක්තිමත් කරන හැසිරීමකි.තවද,බොනොබෝවන්ගේ ලිංගික සහකරු තෝරා ගන්නේ බොනොබෝ ගැහැණු සතා වන අතර, මේ ලිංගික සහකරු ඕනෑම වයසක, ඕනෑම පිරිමි සතෙක් වීමද විශේෂත්වයකි.නමුත්, බොනොබෝ ගැහැණු සතුන් ඔවුන්ගේ සරු කාලයේදී ලිංගික එක්වීම් වලට තෝරා ගන්නේ හොඳින් වැඩුනු පිරිමි සතෙක් වීම, මොවුන්ගේ ජාන තටාකය ශක්තිමත් කරවයි.

​ඊට වෙනස්ව, චිම්පන්සි ලිංගික හැසිරීම් බොහෝ දුරට ප්‍රජනන අරමුණු සමඟ සමීපව බැඳී පවතින අතර, ප්‍රජනන සන්දර්භයෙන් පිටත එය සිදුවන්නේ ඉතා අඩුවෙනි. පිරිමි චිම්පන්සීන් සරු කාලයේ (Estrus) පසුවන ගැහැණු සතුන් වෙත ප්‍රවේශය ලබා ගැනීමට තරඟ වදින අතර, ආධිපත්‍යය දරන පිරිමි සතුන් බොහෝ විට ප්‍රජනන අවස්ථා ඒකාධිකාරී කර ගනිති. චිම්පන්සීන් අතර ද ප්‍රජනන නොවන ලිංගික හැසිරීම් සිදු වුවද, බොනොබෝවන්ගේ මෙන් එය ඔවුන්ගේ සමාජ අන්තර්ක්‍රියාවල කේන්ද්‍රීය සාධකයක් නොවේ.

​ලිංගික හැසිරීම්වල පවතින මෙම වෙනස්කම් බොනොබෝ සහ චිම්පන්සි සමාජයන්හි පවතින එකිනෙකට වෙනස් සමාජ උපාය මාර්ග පිළිබිඹු කරයි. බොනොබෝවන් සමාජ සමගිය පවත්වා ගැනීම සඳහා ලිංගිකත්වය බහුකාර්ය මෙවලමක් ලෙස භාවිතා කිරීම මගින් ඔවුන් සහයෝගීතාවය සහ බැඳීම කෙරෙහි දක්වන අවධාරණය ඉස්මතු කරන අතර, චිම්පන්සීන්ගේ ප්‍රජනනයට පමණක් සීමා වූ ලිංගික අන්තර්ක්‍රියා මගින් ඔවුන්ගේ සමාජයේ පවතින තරඟකාරී සහ ආධිපත්‍යය මත පදනම් වූ ස්වභාවය සනාථ කරයි.

​ස්ත්‍රී සවිබල ගැන්වීම එදිරිව පුරුෂාධිපත්‍යය

​බොනොබෝ සහ චිම්පන්සි සමාජ අතර පවතින වඩාත්ම කැපී පෙනෙන වෙනසක් වන්නේ බොනොබෝ සමාජයේ ස්ත්‍රී සවිබල ගැන්වීම සහ චිම්පන්සි සමාජයේ පුරුෂාධිපත්‍යයි. චිම්පන්සි කණ්ඩායම්වල පිරිමි ආධිපත්‍යය යනු නිර්වචනාත්මක ලක්ෂණයක් වන අතර, එහිදී ඇල්ෆා පිරිමි සතුන් ආහාර, ප්‍රජනන අවස්ථා සහ කණ්ඩායම් තීරණ ගැනීම් කෙරෙහි පාලනය ක්‍රියාත්මක කරයි. පිරිමි චිම්පන්සීන් තම සමාජ තත්ත්වය ඉහළ නංවා ගැනීමට සහ අනෙකුත් පිරිමි සතුන්ට අභියෝග කිරීමට නිරන්තරයෙන් සන්ධාන (Coalitions) ගොඩනඟා ගන්නා අතර එමගින් ඔවුන්ගේ සමාජයේ පවතින ධූරාවලි ව්‍යුහය තහවුරු කරයි.

​අනෙක් අතට, චිම්පන්සි ගැහැණු සතුන්ට බොහෝ විට ඇත්තේ සීමිත සමාජ බලයකි. විශේෂයෙන්ම ප්‍රජනනය සම්බන්ධ ගැටුම්වලදී ඔවුහු පිරිමි සතුන්ගේ ආක්‍රමණශීලීත්වයට ගොදුරු වෙති. පිරිමි චිම්පන්සීන් ගැහැණු සතුන් මත තම ආධිපත්‍යය පැතිරවීමට සහ ප්‍රජනන අයිතීන් තහවුරු කර ගැනීමට ප්‍රචණ්ඩත්වය යොදා ගත හැකිය. මෙයින් චිම්පන්සි සමාජයේ පවතින අසමාන ස්ත්‍රී-පුරුෂ ගතිකත්වය පිළිබිඹු වේ.

​ඊට හාත්පසින්ම වෙනස්ව, ගැහැණු බොනොබෝවන් සැලකිය යුතු සමාජ බලයක් දරන අතර, ඔවුන් එකිනෙකා අතර ඇති කර ගන්නා බැඳීම් කණ්ඩායමේ ස්ථාවරත්වය පවත්වා ගැනීමට තීරණාත්මක භූමිකාවක් ඉටු කරයි. ගැහැණු බොනොබෝවන් සන්ධාන ගොඩනඟා ගන්නා අතර, එමගින් සාමූහිකව සම්පත් පාලනය කිරීමටත් සාමකාමී සමාජ වටපිටාවක් පවත්වා ගැනීමටත් ඔවුහු සමත් වෙති. ඔවුන්ගේ මෙම සහයෝගී හැසිරීම, චිම්පන්සි සමාජයේ තරඟකාරී සහ පිරිමි ආධිපත්‍යය සහිත ව්‍යුහයට සම්පූර්ණයෙන්ම ප්‍රතිවිරුද්ධ වේ. මෙම ශක්තිමත් ස්ත්‍රී බැඳීම් මගින් පිරිමි ආක්‍රමණශීලීත්වය අවම වන බව සහතික කරන අතර, බොහෝ විට වැදගත් සමාජ අන්තර්ක්‍රියා කෙරෙහි බලපෑම් කරන්නේ ගැහැණු සතුන්ය.

​බොනොබෝ සමාජයේ පවතින ගැහැණු ආධිපත්‍යය විසින් ප්‍රයිමේට් සමාජ පරිණාමය පිළිබඳ සම්ප්‍රදායික දෘෂ්ටිකෝණයන්ට අභියෝග කරයි. එම සම්ප්‍රදායික මතය වූයේ පුරුෂ ආධිපත්‍යය යනු පොදු සම්මතය බවයි. බොනොබෝ ගැහැණු සතුන්ට සන්ධානගත වීමට සහ කණ්ඩායම් ගතිකත්වය පාලනය කිරීමට ඇති හැකියාව මගින් පෙන්නුම් කරන්නේ ප්‍රයිමේට් සමාජවල ස්ත්‍රී-පුරුෂ භූමිකාවන් පෙර සිතූවාට වඩා බෙහෙවින් නම්‍යශීලී සහ අනුවර්තනය විය හැකි ඒවා බවයි. බොනොබෝවන් සහ චිම්පන්සීන් අතර පවතින මෙම වෙනස මගින් ඇඟවෙන්නේ මුල් මානව සමාජයන් ද පුළුල් පරාසයක සමාජ ව්‍යුහයන් පෙන්වන්නට ඇති බවයි; එහිදී ඇතැම් ප්‍රජාවන් ස්ත්‍රී සහයෝගීතාවය අවධාරණය කළ අතර අනෙක් ප්‍රජාවන් පුරුෂ තරඟකාරිත්වය පිලිබඳව “මුමුණන්නට” ඇත.

සංජානන හැකියාවන් සහ සහයෝගීතාවය

​බොනොබෝවන් සහ චිම්පන්සීන් යන දෙවර්ගයම ඉහළ බුද්ධියක් සහිත විශේෂයන් වුවද, ඔවුන්ගේ සංජානන හැකියාවන් ප්‍රකාශ වන්නේ ඔවුන්ගේ සමාජ පරිසරය පිළිබිඹු වන පරිදි එකිනෙකට වෙනස් ආකාරයටය. චිම්පන්සීන් ඔවුන්ගේ ආකර්ෂණීය මෙවලම් භාවිතය, සංකීර්ණ දඩයම් උපාය මාර්ග සහ ගැටලු විසඳීමේ කුසලතා සම්බන්ධයෙන් ප්‍රසිද්ධය. මෙම හැකියාවන් බොහෝ විට සම්පත් ලබා ගැනීම සහ ආධිපත්‍යය තහවුරු කර ගැනීම වටා කේන්ද්‍රගත වේ. විශේෂයෙන්ම පිරිමි චිම්පන්සීන් සන්ධාන ගොඩනැගීමේදී සහ තම වාසිය සඳහා සමාජ ධූරාවලිය හැසිරවීමේදී ඉහළ මට්ටමේ උපායමාර්ගික චින්තනයක් ප්‍රදර්ශනය කරති.

​කෙසේ වෙතත්, බොනොබෝවන් කැපී පෙනෙන සහයෝගීතාවයක් සහ සංවේදනයක් (Empathy) ප්‍රදර්ශනය කරති. මෙම ලක්ෂණ ඔවුන්ගේ සාමකාමී සහ සමගි සම්පන්න සමාජවල කේන්ද්‍රය වේ. බොනොබෝවන් තමන්ට නෑකමක් නැති සාමාජිකයන් සමඟ පවා ආහාර සහ අනෙකුත් සම්පත් බෙදා ගැනීමට වැඩි නැඹුරුවක් දක්වති. මෙය ඔවුන්ගේ සමාජ බැඳීම් සහ අන්‍යෝන්‍ය සහයෝගය කෙරෙහි ඇති අවධාරණය පිළිබිඹු කරයි. අධ්‍යයනයන් පෙන්වා දී ඇත්තේ බොනොබෝවන් ප්‍රතිඋපකාර අපේක්ෂා නොකරන අවස්ථාවල පවා අන් අයට උපකාර කිරීමට කැමති බවයි. එම හැසිරීම ඔවුන්ගේ පරාර්ථකාමීත්වය සහ සහයෝගීතාවය කෙරෙහි ඇති ස්වභාවික නැඹුරුව ඉස්මතු කරයි.චින්පන්සීන් ඔවුනට මුණගැසෙන පිටස්තර චිම්පන්සි කණ්ඩායම් සමග යුද වැදීම සහ පරාජිත කන්ඩායමේ මරණයට පත් කල චිම්පන්සීන්ව ආහාරයට ගැනීම දක්වා සාහසික වන අතර, බොනොබෝවන් මීට හාත්පසින්ම වෙනස්ව,ඔවුන්ට හමුවන පිටස්තර බොනෝබෝ කණ්ඩායම් සමග සාමකාමී ලෙස මිශ්‍ර වීම සහ මිත්‍රත්වය සඳහා ලිංගික චර්‍යාවන්හි නිරතවීමද දක්නට ලැබෙයි. 

​විශේෂ දෙකෙහිම පවතින මෙම සංජානන හැකියාවන් මානව බුද්ධියේ සහ සමාජ හැසිරීම්වල පරිණාමය පිළිබඳ අගනා අන්තර්ඥානයන් සපයයි. චිම්පන්සීන්ගේ උපායමාර්ගික චින්තනය සහ ආධිපත්‍යය ඉලක්ක කරගත් හැසිරීම් මගින් තරඟකාරී සමාජ ගතිකත්වයන් සඳහා ආකෘතියක් සපයන අතර, බොනොබෝවරුන්ගේ සහයෝගී සහ සංවේදී හැසිරීම් මගින් සමාජ සමගිය සඳහා වන විකල්ප මාවත් යෝජනා කරයි.අග්‍රේශ විද්‍යාඥයන්ට (Primatologists) අනුව මෙම වෙනස්කම්වලින් පෙන්නුම් කරන්නේ මුල් මානව සමාජයන් ද තමන් මුහුණ දුන් සමාජ හා පාරිසරික පීඩනයන් මත හැඩගැසුණු, තරඟකාරිත්වය සහ සහයෝගීතාවය අතර සමබරතාවයක් සහිතව විකාශනය වන්නට ඇති බවයි.

එහෙත්, මාගේ තර්කයට අනුව බොහෝ විට සිදු වන්නට ඇත්තේ, අතීත මානව සමාජයන් පුරුශාත්ම හීනනය හේතුවෙන් මාතෘමූලික සමාජයන්හි සිට පීතෘමූලික සමාජයන් බවට පරිවර්තනය වනවිට, ඒ ආදී පුරුෂමූලික මානව සමාජයන් නිසඟයෙන් චිම්පන්සි සමාජයන්ගේ ආකෘතිය ගන්නට ඇති බවයි.

​මානව පරිණාමය අවබෝධ කර ගැනීම සඳහා ඇති වැදගත්කම

​බොනොබෝවන් සහ චිම්පන්සීන් අතර ඇති වෙනස්කම් මානව පරිණාමය අවබෝධ කර ගැනීමට ගැඹුරු බලපෑමක් ඇති කරයි. විශේෂ දෙකම මුල් මානව සමාජවල පැවතිය හැකි වූ විවිධ පරාසයක සමාජ හැසිරීම් අවබෝධ කර ගැනීමට ආකෘතීන් සපයයි. චිම්පන්සීන් මානව හැසිරීම්වල පවතින වඩාත් ආක්‍රමණශීලී, ආධිපත්‍යය මත පදනම් වූ අංශ, විශේෂයෙන්ම තරඟකාරිත්වය සහ භෞමික             ස්වභාවය (Territorialism) පිළිබඳ කවුළුවක් විවර කරයි. චිම්පන්සීන් තුළ දක්නට ලැබෙන ධූරාවලි ව්‍යුහයන් සහ පිරිමි ආධිපත්‍යය, ඇතැම් මානව සමාජ සංවිධාන හැඩගැස්වීමට හේතු වූ තරඟකාරී පීඩනයන් පිළිබිඹු කරනවා විය හැකිය.

​කෙසේ වෙතත්, බොනොබෝවන් මගින් ඉදිරිපත් කරන්නේ මෙයට ප්‍රතිවිරුද්ධ ආකෘතියකි. එය ස්ත්‍රී සහයෝගීතාවය, සාමකාමී ගැටුම් නිරාකරණය සහ සමාජ බැඳීම් අවධාරණය කරයි. බොනොබෝ සමාජයේ ස්ත්‍රී කේන්ද්‍රීය, සමානත්මතා (Egalitarian) ස්වභාවය මගින් ඇඟවෙන්නේ මුල් මානවයන් ද සහයෝගීතාවය සහ සංවේදනය කෙරෙහි අවධාරණය කරමින් විකාශනය වන්නට ඇති බවයි; විශේෂයෙන්ම එම ලක්ෂණ කණ්ඩායමේ පැවැත්මට වාසිදායක වූ පරිසරයන් තුළ මෙය සිදු වන්නට ඇත.

​පිරිමි ආක්‍රමණශීලීත්වය සහ ආධිපත්‍යය මත පදනම් වූ එකක් සහ ගැහැණු සහයෝගීතාවය සහ සාමය මත පදනම් වූ අනෙක ලෙස මෙම ආකෘති දෙක මානව පරිණාමයේ සංකීර්ණත්වය ඉස්මතු කරයි. තනි මාවතක ගමන් කරනවා වෙනුවට, මුල් මානව සමාජයන් පාරිසරික තත්ත්වයන්, සම්පත් පවතින ප්‍රමාණය සහ කණ්ඩායම් ගතිකත්වය අනුව විවිධ සමාජ උපාය මාර්ග අනුගමනය කරන්නට ඇත. බොනොබෝවන් සහ චිම්පන්සීන් පිළිබඳ අධ්‍යයනය මුල් මානව ප්‍රජාවන් සඳහා පැවති විවිධ හැකියාවන් පිළිබඳ වටිනා අවබෝධයක් ලබා දෙන අතර, සහයෝගීතාවය සහ ආක්‍රමණශීලීත්වය යනු එකිනෙකට පරස්පර දේවල් නොව පරිණාමීය කාසියේ දෙපැත්තක් බව පෙන්වා දෙයි.

​බොනොබෝවන් සහ චිම්පන්සීන් පිළිබඳ සංසන්දනාත්මක අධ්‍යයනය මගින් අග්‍රේශ සමාජ හැසිරීම් වල පැහැදිලි ආකෘති දෙකක් හෙළි කරයි. චිම්පන්සීන් පිරිමි ආධිපත්‍යය සහිත, තරඟකාරී සහ බොහෝ විට ප්‍රචණ්ඩකාරී සමාජ ව්‍යුහයක් පෙන්නුම් කරන අතර, බොනොබෝවන් ස්ත්‍රී සවිබල ගැන්වීම, සාමකාමී සහයෝගීතාවය සහ සංවේදනය පිළිබඳ විකල්ප දැක්මක් ඉදිරිපත් කරති. මෙම වෙනස්කම් ප්‍රයිමේට් හැසිරීම් පිළිබඳ සම්ප්‍රදායික අදහස්වලට අභියෝග කරන අතර මුල් මානව පරිණාමය හැඩගැස්වූ සමාජ උපාය මාර්ගවල විවිධත්වය අවබෝධ කර ගැනීම සඳහා පුළුල් රාමුවක් සපයයි.

​බොනොබෝවන්ගේ සහ චිම්පන්සීන්ගේ ප්‍රතිවිරුද්ධ හැසිරීම් පරීක්ෂා කිරීමෙන්, මානව සමාජ පරිණාමයේ සංකීර්ණත්වය පිළිබඳ ගැඹුරු අගය කිරීමක් අපට ලැබේ. සහයෝගීතාවය සහ ස්ත්‍රී සවිබල ගැන්වීම කෙරෙහි අවධාරණය කරන බොනොබෝවන් අපට මතක් කර දෙන්නේ ආක්‍රමණශීලීත්වය සහ ආධිපත්‍යය යනු පැවැත්ම සහ සාර්ථකත්වය සඳහා ඇති එකම මාවත නොවන බවයි. ඒ හා සමානව, චිම්පන්සීන් සංකීර්ණ සමාජ ධූරාවලියන් හැඩගැස්වීමේදී තරඟකාරිත්වයේ සහ උපායමාර්ගික චින්තනයේ කාර්යභාරය ඉස්මතු කරති.

​අවසාන වශයෙන්, මෙම මහා වානර විශේෂයන් පිළිබඳ අධ්‍යයනය මගින් සහයෝගීතාවයේ සහ පරාර්ථකාමීත්වයේ සිට තරඟකාරිත්වය සහ ආධිපත්‍යය දක්වා මානව සමාජවල පරිණාමයට බලපෑ හැකි සමාජ හැසිරීම් පරාසය පිළිබඳ අන්තර්ඥානයන් ලබා දෙයි. අපගේ සමීපතම මහා වානර ඥාතීන් තුළ පවතින උපාය මාර්ගවල විවිධත්වය අවබෝධ කර ගැනීමෙන්, මානව ඉතිහාසයේ ගමන් මග හැඩගැස්වූ හැසිරීම් රටාවන්ගේ සාරවත් බව අපට වඩාත් හොඳින් අගය කළ හැකිය.