07 වන පරිච්ඡේදය: මිනෝවානු ශිෂ්ටාචාරය - මාතෘ මූලික සමාජය සහ ස්ත්‍රී දේවතාවියන්ගේ ප්‍රමුඛතාවය
දළ වශයෙන් ක්‍රි.පූ. 3000 සිට ක්‍රි.පූ. 1100 දක්වා කාලය තුළ ක්‍රීට් දූපතේ දියුණු වූ මිනෝවානු ශිෂ්ටාචාරය, එහි සුවිශේෂී මාතෘ මූලික ව්‍යුහය සහ ආගමික මෙන්ම සංස්කෘතික පිළිවෙත්වලදී ස්ත්‍රී දේවතාවියන් ඉටු කළ කේන්ද්‍රීය භූමිකාව නිසා පුරාණ ඉතිහාසය තුළ කැපී පෙනේ. එකල පැවති අනෙකුත් බොහෝ ශිෂ්ටාචාර මෙන් නොව, මිනෝවානු සමාජය කාන්තාවන් සැලකිය යුතු බලයක් සහ බලපෑමක් සහිත තනතුරුවල පිහිටුවා ඇති බව පෙනේ. එමඟින් කාන්තාවන්ගේ භූමිකාව පාලනය, ආගම සහ එදිනෙදා ජීවිතය සමඟ ගැඹුරින් බැඳී පවතින සමාජ ක්‍රමයක් නිර්මාණය විය. ස්ත්‍රී අධිකාරිය කෙරෙහි වූ මෙම අවධාරණය මානුෂීය සමාජයෙන් ඔබ්බට දිව්‍යමය ලෝකය දක්වා ද ව්‍යාප්ත වූ අතර, එහිදී දේවතාවියන් ආධ්‍යාත්මික ධූරාවලියේ ඉහළම ස්ථාන හෙබවූහ.
මිනෝවානු සමාජය තුළ කාන්තාවන්ට සහ දේවතාවියන්ට දැක්වූ මෙම ගෞරවය, පුරාණ ලෝකයේ බොහෝ ප්‍රදේශවල - විශේෂයෙන් ප්‍රධාන ග්‍රීසියේ සහ අවට කලාපවල - පැවති පිතෘ මූලික ක්‍රමයන්ට හාත්පසින්ම වෙනස් වූ ආකර්ශනීය ප්‍රතිවිරුද්ධතාවයක් සපයයි. මෙම පරිච්ඡේදය මඟින් මිනෝවානු සමාජයේ මාතෘ මූලික අංගයන්, ස්ත්‍රී දේවතාවියන්ගේ ප්‍රමුඛත්වය සහ ස්ත්‍රී වන්දනාවේ සංස්කෘතික ඇඟවුම් ගවේෂණය කරයි. දේවත්වයෙන් පිදුම් ලබන ස්ත්‍රීත්වය (The divine feminine) කෙරෙහි මිනෝවානුවන් දැක්වූ මෙම ගෞරවය විකල්ප සමාජ ආකෘතියක් ඉස්මතු කරයි; එනම් ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවයන් අතර සමතුලිතතාවය සහ සොබාදහම සමඟ පවතින සුසංයෝගය ප්‍රජාවක සමෘද්ධිය සඳහා අත්‍යවශ්‍ය වූ ආකෘතියකි.
මිනෝවානු සමාජයේ මාතෘ මූලික ව්‍යුහය
මිනෝවානු ශිෂ්ටාචාරයේ නිර්වචනාත්මක ලක්ෂණයක් වූයේ එහි පැහැදිලිවම පෙනෙන්නට තිබූ මාතෘ මූලික ව්‍යුහයයි. මෙය අනෙකුත් බොහෝ පුරාණ සමාජවල දක්නට ලැබුණු පිතෘ මූලික සම්මතයන්ගෙන් එය වෙන් කර හඳුනා ගැනීමට උපකාරී වෙයි. බිතුසිතුවම්, මූර්ති සහ අනෙකුත් කලාකෘති ඇතුළු පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂිවලින් පෙනී යන්නේ මිනෝවානු ක්‍රීට්හි කාන්තාවන් පාලනය සහ ආගම යන දෙඅංශයේම ප්‍රමුඛ භූමිකාවන් දැරූ බවයි. කාන්තාවන් බොහෝ විට බලය සහ අධිකාරය සහිත තනතුරුවල, ආගමික උත්සව සහ අනෙකුත් වැදගත් සමාජ කටයුතුවල නිරත වන අයුරු නිරූපණය කර ඇත.
නොසෝස්හි මාලිගයෙන් හමු වූ “ලා පැරිසියේන්” (La Parisienne) බිතුසිතුවම මෙයට එක් උදාහරණයකි. එහි විසිතුරු ඇඳුම් ආයිත්තම්වලින් සැරසී සිටින කාන්තාවක් නිරූපණය වන අතර එයින් මිනෝවානු සමාජය තුළ ඇයට තිබූ ඉහළ තත්ත්වය පෙන්නුම් කරයි. පුරුෂාධිපත්‍යය නිතර අවධාරණය කරන ග්‍රීසියේ ප්‍රධාන භූමියේ කලාව මෙන් නොව, මිනෝවානු කලාව කාන්තාවන් උත්කර්ෂයට නැංවීමටත්, ඔවුන් ආගමික මෙන්ම සිවිල් ජීවිතයේ කේන්ද්‍රීය චරිත ලෙස නිරූපණය කිරීමටත් නැඹුරු විය. දෘශ්‍ය සංස්කෘතිය තුළ කාන්තාවන් කෙරෙහි දක්වන මෙම අවධානය මඟින් මිනෝවානු ශිෂ්ටාචාරය මාතෘ මූලික හෝ සමානත්මතා (Egalitarian) ක්‍රමයක් යටතේ ක්‍රියාත්මක වූ බවට වන මතය තහවුරු කරයි. එහිදී කාන්තාවන් සමාජීය තීරණ ගැනීමේදී සැලකිය යුතු බලපෑමක් භුක්ති වින්දාහ.
ස්ත්‍රී පාලකයන් පිළිබඳ සෘජු සාක්ෂි දුර්ලභ වුවද, මිනෝවානු සමාජය තුළ කාන්තාවන්ගේ සංකේතාත්මක වැදගත්කම අවිවාදිතය. ඇතැම් විද්වතුන් තර්ක කරන්නේ ක්‍රීට්හි නොසෝස් (Knossos), ෆයිස්ටෝස් (Phaistos) සහ මාලියා (Malia) වැනි මාලිගා මධ්‍යස්ථාන තුළ කාන්තාවන් අධිකාරී තනතුරු දරන්නට ඇති බවයි. දේශපාලන සහ ආගමික යන ක්ෂේත්‍ර දෙකටම කාන්තාවන් ඒකාබද්ධ කර තිබීමෙන් පිළිබිඹු වන්නේ, විශේෂයෙන්ම එහි නායකත්ව ව්‍යුහයන් තුළ සමතුලිතතාවය සහ සුසංයෝගය අගය කළ සමාජයකි.
මිනෝවානු ආගම තුළ ස්ත්‍රී දේවතාවියන්ගේ භූමිකාව
මිනෝවානු ආගමික ජීවිතයේ හදවතෙහි පැවතියේ දිව්‍යමය ස්ත්‍රීත්වය කෙරෙහි වූ ගැඹුරු ගෞරවයකි. එය මිනෝවානු වන්දනාමානවලදී ස්ත්‍රී දේවතාවියන් ඉටු කළ කේන්ද්‍රීය භූමිකාවෙන් පිළිබිඹු වෙයි. සොබාදහමේ විවිධ පැතිකඩයන්, සරුභාවය සහ ආරක්ෂාව සංකේතවත් කළ මෙම දේවතාවියන් මිනෝවානුවන්ගේ ආධ්‍යාත්මික ජීවිතයට අත්‍යවශ්‍ය විය. මෙම දෙවිවරුන් අතර වඩාත්ම වැදගත් වූයේ 'සර්ප දේවතාවිය' (Snake Goddess) ය. ඇය බොහෝ විට දෑතින් සර්පයන් අල්ලාගෙන සිටින අයුරු නිරූපණය කර ඇත. සර්ප දේවතාවිය සරුභාවය, අලුත් වීම සහ පෘථිවියේ පාතාල බලවේග (chthonic powers) සංකේතවත් කළ අතර, ජීවිතය, මරණය සහ නැවත උපත යන චක්‍රය නිරූපණය කළාය. ඇයගේ රුව මඟින් ස්ත්‍රිය ස්වභාවධර්මයේ පුනර්ජනනීය බලවේගයන් සමඟ පවතින මිනෝවානු සබඳතාවය අවධාරණය කරයි.
තවත් ප්‍රමුඛ ස්ත්‍රී දේවතාවියක් වූයේ වන සතුන් පිරිවරාගෙන සිටින අයුරු නිරූපණය කරන ලද 'පොට්නියා තෙරොන්' (Potnia Theron) හෙවත් 'සතුන්ගේ අධිපතිනිය' යි. ඇය ස්වාභාවික ලෝකය කෙරෙහි පවතින ආධිපත්‍යය සංකේතවත් කළ අතර, මව් දේවතාවියකගේ පෝෂණීය මෙන්ම රෞද්‍ර යන අංග දෙකම නිරූපණය කළ ආරක්ෂක චරිතයක් විය. සොබාදහමේ ආරක්ෂකයා ලෙස පොට්නියා තෙරොන් මඟින් මිනිසුන් සහ ස්වාභාවික ලෝකය අතර පවතින අන්තර් සම්බන්ධය පිළිබඳ මිනෝවානු විශ්වාසය පිළිබිඹු වූ අතර, එහිදී කාන්තාවන් ආරක්ෂකයන් සහ පෝෂණය කරන්නන් ලෙස වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කළහ.
මීට අමතරව, 'මව් දේවතාවිය' (Mother Goddess) මිනෝවානු ආගමේ තවත් කේන්ද්‍රීය චරිතයක් වූ අතර, ඇය කෘෂිකර්මාන්තය, අස්වැන්න සහ ප්‍රජාවගේ සමෘද්ධිය සමඟ සමීපව සම්බන්ධ වූවාය. මෙම දේවතාවියට කැප වූ වත්පිළිවෙත් බොහෝ විට භූමියේ සරුභාවය සහතික කිරීම වටා ගෙතුණි. එමඟින් සොබාදහමේ චක්‍රයන්ට මිනෝවානුවන් දැක්වූ ගැඹුරු සම්බන්ධය සහ තම සමාජයේ අඛණ්ඩ යහපැවැත්ම සඳහා දිව්‍යමය මෙන්ම මානුෂීය කාන්තාවන් මත ඔවුන් කෙතරම් යැපුණාද යන්න අවධාරණය කරයි.
ස්ත්‍රී වන්දනාවේ සංස්කෘතික ඇඟවුම්
මිනෝවානු ආගමේ ස්ත්‍රී දේවතාවියන් වන්දනා කිරීම එම ශිෂ්ටාචාරයේ සංස්කෘතික සම්මතයන් සහ සමාජ ව්‍යුහය කෙරෙහි ගැඹුරු බලපෑමක් ඇති කළේය. සරුභාවය, ආරක්ෂාව සහ සොබාදහම නිරූපණය කළ දේවතාවියන්ගේ ප්‍රමුඛතාවය මඟින් ඇඟවෙන්නේ මිනෝවානු සමාජයේ කාන්තාවන්ට ගරු කළා පමණක් නොව, ඔවුන් ජීවිතයේ පැවැත්මට සහ ප්‍රජාවගේ සමෘද්ධියට අත්‍යවශ්‍ය සාධකයක් ලෙස සලකනු ලැබූ බවයි. මෙම ආගමික ව්‍යුහය සමාජ සම්මතයන් කෙරෙහි ද බලපාන්නට ඇති අතර, ඒ නිසා අනෙකුත් පැරණි ශිෂ්ටාචාරවල කාන්තාවන්ට සාපේක්ෂව මිනෝවානු කාන්තාවන්ට වැඩි නිදහසක්, වගකීම් සහ ස්වාධිපත්‍යයක් (autonomy) හිමි විය.
ආගමික සහ සමාජීය පිළිවෙත් ඒකාබද්ධ කිරීම මඟින් මිනෝවානු සමාජයේ කාන්තාවන් ජීවය ලබා දෙන්නන් ලෙස පමණක් නොව, නායකයන් සහ ආරක්ෂකයන් ලෙස ද ඇගයීමට ලක් කිරීම සහතික විය. දිව්‍යමය ස්ත්‍රීත්වය කෙරෙහි වූ මෙම අවධාරණය මඟින් සමබරතාවය සහ සහජීවනය පදනම් වූ සංස්කෘතියක් පෝෂණය කළ අතර, එහිදී ස්ත්‍රී පුරුෂ භූමිකාවන් වඩාත් නම්‍යශීලී වූ අතර ආධ්‍යාත්මික හා සමාජීය අනුපිළිවෙල පවත්වා ගැනීමට කාන්තාවන් අත්‍යවශ්‍ය විය. ස්ත්‍රී දේවතාවියන් කෙරෙහි වූ ගරුත්වය කාන්තාවන් සවිබල ගැන්වීමට දායක වන්නට ඇති අතර, අනෙකුත් සමාජවල සම්ප්‍රදායිකව පිරිමින්ට පමණක් වෙන් වූ භූමිකාවන් භාර ගැනීමට ඔවුන්ට ඉඩ සලසා දුන්නේය.
මිනෝවානු සමාජයේ මෙම මාතෘ මූලික අංගය, සියලුම පැරණි ශිෂ්ටාචාරයන් පිරිමි ආධිපත්‍යය මත පදනම් වූයේය යන පොදු උපකල්පනයට අභියෝග කරයි. මිනෝවානුවන්ගේ ආගමික සහ සමාජ ව්‍යුහයන් පරීක්ෂා කිරීමෙන්, ස්ත්‍රීත්වය අගය කළ සහ පාලනය මෙන්ම ආධ්‍යාත්මිකත්වය යන දෙඅංශයේම කාන්තාවන්ගේ කේන්ද්‍රීය භූමිකාව වැළඳගත් සංස්කෘතියක් පිළිබඳ අවබෝධයක් අපට ලැබේ.
මාලිගා සංකීර්ණ සහ දිව්‍යමය ස්ත්‍රීත්වය සමඟ ඒවායේ ඇති සම්බන්ධය
නොසෝස්, ෆයිස්ටෝස් සහ මාලියා වැනි මිනෝවානු මාලිගා සංකීර්ණවල ඇති ශ්‍රේෂ්ඨත්වය සහ සංකීර්ණත්වය, මිනෝවානු සමාජයේ පාලනය, වාස්තු විද්‍යාව සහ ආගම අතර පැවති ගැඹුරු සම්බන්ධය පිළිබිඹු කරයි. මෙම මාලිගා හුදෙක් පරිපාලන මධ්‍යස්ථාන පමණක් නොව, ස්ත්‍රී දේවතාවියන්ට ගරු කිරීම සඳහා ආගමික උත්සව සහ වත්පිළිවෙත් පවත්වන ලද ආධ්‍යාත්මික මධ්‍යස්ථාන ද විය. මෙම මාලිගා සංකීර්ණවල සැලසුම සොබාදහම සහ දිව්‍යමය ස්ත්‍රීත්වය කෙරෙහි වූ ගැඹුරු ගෞරවයක් පෙන්නුම් කරයි. මන්ද ඒවා මිනිස් සමාජය සහ ස්වාභාවික ලෝකය අතර පවතින සුසංයෝගී සමතුලිතතාවය පිළිබිඹු වන පරිදි ගොඩනගා ඇති බැවිනි.
මෙම මාලිගාවල මධ්‍යම අංගන (Central courtyards) පොදු උත්සව සහ ආගමික උත්සව පැවැත්වෙන ස්ථාන ලෙස භාවිතා වන්නට ඇති අතර, එහිදී තමන්ව ආරක්ෂා කරන සහ පෝෂණය කරන දේවතාවියන්ට ගරු කිරීම සඳහා ප්‍රජාව එක්රැස් වූහ. බොහෝ විට ස්ත්‍රී ආගමික නායිකාවන් විසින් මෙහෙයවන ලද මෙම වත්පිළිවෙත් මඟින් ස්ත්‍රී බලය සහ මිනෝවානු සමාජයේ යහපැවැත්ම අතර පවතින සම්බන්ධය අවධාරණය කරන ලදී. විවෘත අංගන සහ අවට භූ දර්ශනය පෙනෙන පරිදි නිමවා ඇති මාලිගා වාස්තු විද්‍යාව, මිනිස් ජීවිතය සොබාදහමේ චක්‍ර සමඟ බද්ධ වී ඇතැයි යන මිනෝවානු විශ්වාසය තහවුරු කළේය.
පුරාතන මාලිගා සංකීර්ණවලින් හමු වූ පූජාසන, ආගමික භාජන සහ දේවතාවියන් නිරූපණය කරන බිතුසිතුවම් වැනි පුරාවිද්‍යාත්මක සොයාගැනීම් මෙම ස්ථානවල ආධ්‍යාත්මික වැදගත්කම පිළිබඳ වැඩිදුර සාක්ෂි සපයයි. මාලිගා තුළ ස්ත්‍රී සංකේතවල ප්‍රමුඛතාවය මඟින් මිනෝවානු ශිෂ්ටාචාරයේ ආධ්‍යාත්මික මෙන්ම දේශපාලන අනුපිළිවෙල පවත්වාගෙන යාමේදී කාන්තාවන් ඉටු කළ කේන්ද්‍රීය කාර්යභාරය ඉස්මතු කරයි. මෙම ව්‍යුහයන් පාලකයන්ගේ වාසස්ථාන පමණක් නොව, ස්ත්‍රීත්වය සහ දිව්‍යමය ස්ත්‍රීත්වය කෙරෙහි වූ ගෞරවය වටා ගොඩනැගුණු සමාජයක භෞතික ප්‍රකාශනයන් විය.
ආගමික නායකත්වය තුළ ස්ත්‍රී භූමිකාවන්
මිනෝවානු සමාජයේ වඩාත්ම බලගතු අංශයක් වූයේ වත්පිළිවෙත් ඉටු කිරීමේදී සහ ආගමික පිළිවෙත් පරිපාලනය කිරීමේදී ප්‍රධාන භූමිකාවන් ඉටු කළ ස්ත්‍රී ආගමික නායිකාවන්ගේ පැවැත්මයි. ආගමික අධිකාරිය සාමාන්‍යයෙන් පිරිමින්ට වෙන් කර තිබූ අනෙකුත් පැරණි සංස්කෘතීන් මෙන් නොව, මිනෝවානුවන් පූජකවරියන් සහ අනෙකුත් ස්ත්‍රී චරිත අතෙහි සැලකිය යුතු බලයක් තැබූහ. මෙම කාන්තාවන් ප්‍රජාව සහ දේවතාවියන් අතර අතරමැදියන් ලෙස කටයුතු කළ අතර, භූමියේ අඛණ්ඩ සරුභාවය සහ ජනතාවගේ ආරක්ෂාව සහතික කරන ආධ්‍යාත්මික පිළිවෙත් මෙහෙයවූහ.
මිනෝවානු ක්‍රීට්හි පූජකවරියන් සෘතුමය උත්සව, ජීවිතයේ වැදගත් සන්ධිස්ථාන සනිටුහන් කරන චාරිත්‍ර (rites of passage) සහ අනෙකුත් පොදු උත්සව අධීක්ෂණය කරන්නට ඇත. එමඟින් ඔවුන් ආධ්‍යාත්මික මෙන්ම සමාජීය නායිකාවන් ලෙස තම භූමිකාව තහවුරු කර ගත්හ. ස්ත්‍රී ආගමික නායිකාවන්ගේ පැවැත්ම මිනෝවානු සමාජයේ මාතෘ මූලික ස්වභාවය තවදුරටත් අවධාරණය කරයි; එහිදී කාන්තාවන් ජීවය ලබා දෙන්නන් ලෙස පමණක් නොව ප්‍රජාවගේ ආධ්‍යාත්මික හා භෞතික යහපැවැත්මේ ආරක්ෂකයන් ලෙස ද සලකනු ලැබූහ.
ආගමික අධිකාරිය තුළ කාන්තාවන්ගේ ප්‍රමුඛතාවය මිනෝවානු කලාවෙන් ද පිළිබිඹු වේ. එහිදී ස්ත්‍රී රූප බොහෝ විට ආගමික සන්දර්භයන් තුළ, එනම් කෙටේරි (double axes), සර්පයන් සහ පූජා භාජන වැනි පූජනීය වස්තූන් දරා සිටින අයුරු නිරූපණය කර ඇත. සරුභාවය සහ ආරක්ෂාව සමඟ සම්බන්ධ වූ මෙම සංකේත කාන්තාවන් විසින් භාවිතා කරනු ලැබුවේ තමන් සතු බලය සහ දිව්‍යමය ලෝකය සමඟ ඇති සම්බන්ධය ප්‍රදර්ශනය කිරීමටය. කාන්තාවන් සතු වූ මෙම ආගමික නායකත්වය, ආධ්‍යාත්මික මෙන්ම සමාජීය ජීවිතයේ කේන්ද්‍රයෙහි කාන්තාවන් තැබූ සංස්කෘතික සම්මතයන් තවදුරටත් ශක්තිමත් කළේය.
අවට සංස්කෘතීන් කෙරෙහි මිනෝවානු මාතෘ මූලිකත්වයේ බලපෑම
මිනෝවානු ශිෂ්ටාචාරයේ මාතෘ මූලික අංග සහ ස්ත්‍රී දේවතාවියන්ගේ කේන්ද්‍රීයභාවය ක්‍රීට් දූපත අවට සංස්කෘතීන් කෙරෙහි, විශේෂයෙන් ඊජියන් (Aegean) සහ මධ්‍යධරණී කලාපයන්හි සැලකිය යුතු බලපෑමක් ඇති කළේය. දේවතාවියන් වන්දනා කිරීම සහ මිනෝවානු සමාජයේ ස්ත්‍රී අධිකාරිය සැමරීම වෙළඳාම, සංස්කෘතික හුවමාරුව සහ අසල්වැසි සමාජයන් සමඟ පැවති අන්තර්ක්‍රියා හරහා ව්‍යාප්ත වන්නට ඇත. මිනෝවානු බලපෑම මයිසීනියානු (Mycenaean) ශිෂ්ටාචාරයෙන් දැකගත හැකිය. ඔවුන් මිනෝවානුවන්ගෙන් ඇතැම් ආගමික පිළිවෙත් සහ සංකේත ලබා ගත් නමුත්, මයිසීනියානු සමාජය එහි ව්‍යුහය අතින් වැඩි වශයෙන් පිතෘ මූලිකව පැවතුණි.
උදාහරණයක් ලෙස, සර්ප දේවතාවිය මයිසීනියානුවන්ගේ ආගමික ප්‍රතිමා ශිල්පය කෙරෙහි ස්ථාවර බලපෑමක් ඇති කර ඇති බව පෙනේ. ඔවුහු තම වන්දනාමාන කටයුතු සඳහා සමාන සංකේත ඇතුළත් කර ගත්හ. මීට අමතරව, සතුන්ගේ අධිපතිනිය වන පොට්නියා තෙරොන් කෙරෙහි වූ ගෞරවය, පසුව ග්‍රීක ආර්ටෙමිස් (Artemis) දේවතාවිය ඇතුළු අවට සංස්කෘතීන්හි සමාන දේවතාවියන් බිහි වීමට පෙළඹවීමක් ඇති කරන්නට ඇත. පසුකාලීන ග්‍රීක සමාජය වැඩි වශයෙන් පිරිමි ආධිපත්‍යය සහිත සංස්කෘතියක් ලෙස වර්ධනය වුවද, මිනෝවානු දේවතාවියන් වන්දනා කිරීමේ උරුමය එහි ආගමික පිළිවෙත්වල, විශේෂයෙන් සරුභාවය සහ සොබාදහම වන්දනා කිරීමේ ක්ෂේත්‍රවල නොමැකෙන සලකුණක් තැබීය.
මිනෝවානු බලපෑම ආගමික ප්‍රතිමා ශිල්පයෙන් ඔබ්බට ගොස් දිව්‍යමය ස්ත්‍රීත්වයට ගරු කරන සංස්කෘතික පිළිවෙත් දක්වා ද ව්‍යාප්ත විය. ස්ත්‍රී පුරුෂ භූමිකාවන් සම්බන්ධයෙන් මිනෝවානුවන් දැක්වූ ප්‍රවේශය - එනම් කාන්තාවන් ආධ්‍යාත්මික හා සමාජීය අධිකාරී තනතුරු දැරීම - අසල්වැසි සමාජවල පිතෘ මූලික සම්මතයන්ට අභියෝග කරන්නට ඇත. මිනෝවානු සමාජයේ ස්ත්‍රී පුරුෂ පක්ෂ දෙක අතර පැවති සමබරතාවය සහ සහයෝගීතාවය, පසුකාලීන ග්‍රීක සහ රෝම ශිෂ්ටාචාරවල පැවති තරඟකාරී සහ පිරිමි ආධිපත්‍යය සහිත ව්‍යුහයන්ට හාත්පසින්ම වෙනස් වේ.
මිනෝවානු ශිෂ්ටාචාරය යනු මාතෘ මූලික අංග සහ ස්ත්‍රී දේවතාවියන් වන්දනා කිරීම ආධ්‍යාත්මික මෙන්ම සමාජීය ජීවිතය හැඩගැස්වූ සමාජයකට දුර්ලභ උදාහරණයකි. පාලනය, ආගමික නායකත්වය සහ සංස්කෘතික පිළිවෙත් තුළ කාන්තාවන්ගේ ප්‍රමුඛතාවය මඟින් ඇඟවෙන්නේ මිනෝවානුවන් ස්ත්‍රීත්වය හුදෙක් ජීවයේ සහ සරුභාවයේ උල්පතක් ලෙස පමණක් නොව, අනුපිළිවෙල පවත්වා ගැනීමට සහ සමෘද්ධිය සහතික කිරීමට සමත් ප්‍රබල බලවේගයක් ලෙස අගය කළ බවයි.
සර්ප දේවතාවිය, පොට්නියා තෙරොන් සහ මව් දේවතාවිය වැනි දේවතාවියන් වන්දනා කිරීම හරහා ප්‍රකාශ වූ දිව්‍යමය ස්ත්‍රීත්වය කෙරෙහි මිනෝවානුවන් දැක්වූ ගෞරවය, ස්වභාවධර්මයේ චක්‍ර සහ කාන්තාවන්ගේ භූමිකාවන් එකිනෙකා සමඟ බද්ධ වූ ලෝක දෘෂ්ටියක් පිළිබිඹු කරයි. මෙම ආධ්‍යාත්මික හා සංස්කෘතික රාමුව සමබරතාවය, සහයෝගීතාවය සහ සුසංයෝගය අගය කළ සමාජයක් නිර්මාණය කළේය. මෙය පසුකාලීනව කලාපය තුළ මතු වූ වඩාත් ආක්‍රමණශීලී, පිරිමි ආධිපත්‍යය සහිත ශිෂ්ටාචාරයන්ට හාත්පසින්ම වෙනස් වූවකි.
මිනෝවානු ශිෂ්ටාචාරය අධ්‍යයනය කිරීමෙන්, පිතෘ මූලිකත්වය යනු අතීත ජනයාට තිබූ එකම මාවත නොවන බව පෙන්වා දෙන විකල්ප සමාජ සංවිධාන ආකෘතියක් පිළිබඳ අවබෝධයක් අපට ලැබේ. මිනෝවානු මාතෘ මූලිකත්වයේ උරුමය සහ ස්ත්‍රී බලය සැමරීම, ඉතිහාසය විවිධ සමාජ ව්‍යුහයන්ගෙන් පොහොසත් බව මතක් කර දෙන අතරම, ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය, අධිකාරය සහ ආධ්‍යාත්මිකත්වය පිළිබඳ වර්තමාන සාකච්ඡාවන් සඳහා ද වටිනා පාඩම් සපයයි.