← ග්‍රන්ථය වෙත ආපසු PDF බාගත කරගන්න

30 වන පරිච්ඡේදය: පුරුෂාත්ම හීනනය, පීතෘමූලිකත්වය සහ ධනවාදය අතර සහසම්බන්ධය: ප්‍රාග් ඓතිහාසික මූලයන්ගේ සිට නූතන ගෝලීය උණුසුම දක්වා

මාක්ස්වාදී න්‍යායට අනුව, පෞද්ගලික දේපළ (private property) යනු ධනවාදයේ පදනමයි. නමුත් අප මීට වඩා සමීපව බැලුවහොත්, ඉතිහාසයේ මුල්ම පෞද්ගලික දේපළ ඉඩම්, පශු සම්පත් හෝ භාණ්ඩ නොව "කාන්තාවන්" බව අපට සොයාගත හැකිය. මෙය මෙසේ සිතා බලන්න: මාතෘ මූලික සමාජවල විසූ, පුරුශාත්ම හීනනයෙන් පෙළුනු අපේ ආදී පිරිමියා ලිංගික ක්‍රියාවලිය සහ ගැබ්බර වීම පිලිබඳ රහස දැන ගත්දා, තමාගේ ආධිපත්‍යය තහවුරු කිරීමට ඇති හොඳම ක්‍රමය (ඉඩම් කැබැල්ලක් අත්පත් කර ගැනීම නොව) ස්ත්‍රියක් (හෝ ස්ත්‍රීන් පිරිසක්) තමාගේ අයිතියට නතු කර ගැනීම බව තීරණය කළේය.

ධනවාදයේ ප්‍රථම බීජ රෝපණය වූයේ එලෙසිනි. පෞද්ගලික දේපළ ධනවාදයේ පදනම බව මාක්ස් සහ එංගල්ස් පැවසූ දෙය නිවැරදි නම්, ධනවාදය "උපත" ලැබුවේ එම පළමු මිනිසා "ඇය මගේ!" යැයි පැවසූ මොහොතේය. එමගින් මානව ඉතිහාසය පීතෘමූලික අයිතිය සහ පාලනය කරා යන මාවතකට යොමු විය.

කාන්තාවන් දේපළක් ලෙස "සොයා ගැනීම" ප්‍රාග් ඉතිහාසයේ ආදී මානවයා ගින්දර සොයා ගැනීම, රෝදය සොයා ගැනීම, විදුලිය සොයා ගැනීම, පියාඹන යන්ත්‍රය සොයා ගැනීම වැනිවූම (සැබවින්ම මේ සියල්ලටම වඩා සාහසික වූද) සුවිශේෂීවූ හැරවුම් ලක්ෂයකි. එය පැලියෝලිතික් (Paleolithic) යුගයේ පැවති සමානාත්මතා ව්‍යුහයන්ගේ සිට නියෝලිතික් (Neolithic) ගොවි සහ එඬේර සමාජයන් හැඩගැස්වූ පීතෘමූලික පද්ධති කරා සංක්‍රමණය වීම සනිටුහන් කළේය. පිරිමින් තුළ සහජයෙන්ම පැවති අනාරක්ෂිත බව නිසා ඇති වූ පුරුෂාත්ම හීනනය (male inferiority), මෙම වෙනස ඇති කිරීමට ප්‍රධාන භූමිකාවක් ඉටු කළේය. කාන්තාවන් සහ සම්පත් යන දෙකම තම පාලනයට නතු කර ගැනීමට උත්සාහ කළ පිරිමින්, පීතෘමූලිකත්වයට සහ පසුව ධනවාදය දක්වා පරිණාමය වූ පද්ධතියට අඩිතාලම දැමූහ.

සමාජය කෘෂිකර්මාන්තය වැළඳ ගැනීමත් සමඟ, "අයිතිය" පිළිබඳ සංකල්පය ස්ත්‍රීන්ගෙන් ඔබ්බට ගොස් ඉඩම්, ශ්‍රමය සහ සම්පත් දක්වා ව්‍යාප්ත වූ අතර පීතෘමූලික ධනවාදය තවදුරටත් ස්ථාවර විය. කාලයත් සමඟ මෙම පද්ධතිය කාර්මික විප්ලවය, නූතන ආර්ථිකයන් සහ තාක්ෂණික විප්ලවය හරහා අද අප දකින ධනවාදී ව්‍යුහයන් දක්වා පරිණාමය වී ඇත. මෙම ගමන පුරාම, පුරුෂාත්ම හීනනය සහ පීතෘමූලික පාලනය විසින් සමාජ හා ආර්ථික පීඩනයන් පමණක් නොව, පාරිසරික විනාශය සහ ගෝලීය උණුසුම වැනි අර්බුදයන් ද පෝෂණය කර ඇත.

මෙම පරිච්ඡේදය මගින් ධනවාදය, පුරුෂාත්ම හීනනය සහ පීතෘමූලිකත්වය අතර ඇති සම්බන්ධයත්, මෙම බලවේගයන් එක්ව සමාජය හැඩගස්වා ඇති ආකාරය සහ නූතන ගෝලීය අභියෝගවලට මග පාදා ඇති ආකාරයත් ගවේෂණය කරනු ඇත. ඒවායේ මූලාරම්භය අවබෝධ කර ගැනීමෙන්, දේශගුණික විපර්යාස ඇතුළු වර්තමානයේ අප මුහුණ දෙන හදිසි ගැටලුවලට වඩා හොඳින් මුහුණ දීමට අපට හැකි වනු ඇත.

මෙම හැඳින්වීම මගින් ධනවාදයේ ආරම්භය සහ ස්ත්‍රී දේපළ අයිතිය අතර පවතින සෘජු සම්බන්ධය අපූරුවට විග්‍රහ කෙරේ.

පැලියෝලිතික් යුගයේ අවසානය: “ධනවාදයේ” උපත

පැලියෝලිතික් (Paleolithic) යුගයේ අවසානය යනු හුදෙක් මානව පැවැත්ම සහ තාක්ෂණික දියුණුව පිළිබඳ හැරවුම් ලක්ෂ්‍යයක් පමණක් නොවේ. එය සමාජ ව්‍යුහයන්ගේ තීරණාත්මක වෙනසක් හෙවත් පීතෘමූලිකත්වයේ නැගීම සහ පසුකාලීනව ධනවාදය ලෙස හැඩගැසුණු පද්ධතියේ අරුණෝදය සනිටුහන් කළේය. මෙම කාලයට පෙර, මුල්කාලීන මානව සමාජයන් බොහෝ දුරට සමානාත්මතාවාදී විය. ස්ත්‍රී පුරුෂ දෙපාර්ශවයම වගකීම් බෙදාගත් අතර, තමන් භාවිතා කළ මෙවලම් හෝ පොදුවේ එක්රැස් කළ සම්පත්වලින් ඔබ්බට ගිය "අයිතිය" පිළිබඳ හැඟීමක් එහි නොවීය. කෙසේ වෙතත්, මිනිසා කෘෂිකාර්මික විප්ලවය සඳහා සූදානම් වෙමින් වඩාත් ස්ථාවර (sedentary) ජීවන රටාවකට සංක්‍රමණය වීමත් සමඟ ගැඹුරු වෙනසක් සිදු විය.

ඉතිහාසයේ මෙම තීරණාත්මක මොහොතේදී, පිරිමින් මින් පෙර කිසිදා නොදුටු ආකාරයකින් තම ආධිපත්‍යය තහවුරු කිරීමට පටන් ගත්හ: එනම්, ඔවුහු කාන්තාවන් "දේපළක්" ලෙස අයිති කර ගත්හ. අද දවසේ මෙය අමුතු සංකල්පයක් ලෙස පෙනුනද, ප්‍රාග් ඓතිහාසික මිනිසාට මෙය සියල්ල වෙනස් කළ "හිමිකාරිත්වයේ" මොහොතක් විය. සතුන් හෝ මෙවලම් පැවැත්ම සඳහා අවශ්‍ය සම්පත් ලෙස සලකනු ලැබූවා සේම, කාන්තාවන් ද දේපළක් ලෙස සලකනු ලැබීය. ගැඹුරින් මුල් බැසගත් අනාරක්ෂිත බව සහ තරඟකාරිත්වය මගින් සංලක්ෂිත වූ පුරුෂාත්ම හීනනය (male inferiority), මෙම ආධිපත්‍යය පැතිරවීමේ අවශ්‍යතාවය මෙහෙයවනු ලැබීය. ශාරීරික ශක්තිය සහ භූමි ප්‍රදේශයක පාලනය පැවැත්ම තීරණය කළ ලෝකයක, ස්ත්‍රීන් අයිති කර ගැනීමේ ආශාව, පිරිමින්ට තමන් ගැනම සහ අනෙකුත් පිරිමින්ට සාපේක්ෂව තම ශ්‍රේෂ්ඨත්වය තහවුරු කර ගැනීමේ මාධ්‍යයක් බවට පත් විය.

කාන්තාවක හෝ කාන්තාවන් පිරිසකගේ අයිතිය ලබා ගැනීම යනු හුදෙක් ප්‍රජනනය සඳහා සහකාරියක සොයා ගැනීමට වඩා එහා ගිය දෙයකි. එය මෙම මුල්කාලීන ප්‍රජාවන් තුළ බලය, පාලනය සහ තත්ත්වය (status) තහවුරු කර ගැනීමක් විය. පිරිමින් විසින් මෙහෙයවන ලද සමාජ ගතිකත්වයන් ක්‍රමයෙන් මෙම "හිමිකාරිත්වය" යන සංකල්පය වටා කේන්ද්‍රගත විය. වරක් තම ප්‍රජාවන්ගේ පැවැත්ම සඳහා ක්‍රියාකාරීව දායක වූ කාන්තාවන්, භාණ්ඩ (commodities) බවට පත් විය—එනම් පිරිමියෙකුගේ බලය සහ බලපෑම මත පදනම්ව වෙළඳාම් කළ හැකි, පාලනය කළ හැකි හෝ ආරක්ෂා කළ හැකි වස්තූන් බවට ඔවුහු පත් වූහ. මේ අනුව කාන්තාවන් "දේපළක්" ලෙස සැලකීම, පසුව මතු වූ පුළුල් ධනවාදී පද්ධතීන්ට පූර්වගාමියා විය. මෙම මුල් අවධියේදී, පෞද්ගලික දේපළ යනු ඉඩම් හෝ පශු සම්පත් නොව "කාන්තාවන්" විය.

නමුත් මෙය ආරම්භය පමණි. සමාජයන් සංචාරක දඩයම් සහ එකතු කිරීමේ ජීවන රටාවෙන් වඩාත් ස්ථාවර එඬේර ජීවන රටාවකට සංක්‍රමණය වෙද්දී, අයිතිය පිළිබඳ සංකල්පය තවදුරටත් පුළුල් විය. ස්ත්‍රියක තම දේපළ ලෙස ප්‍රකාශ කළ පිරිමි මිනිසා, සත්ව රැළවල් කෙරෙහි අයිතිය ප්‍රකාශ කිරීම සඳහා ද පදනම දැමීය. පැවැත්ම සත්ව රැළවල චලනය මත රඳා පවතින සංචාරක සමාජයන්හි, පශු සම්පත් තීරණාත්මක සම්පතක් විය. ස්ත්‍රියකගේ අයිතිය ලබා ගැනීම මෙම ක්‍රියාවලියේ පළමු පියවර වූ අතර, ඊළඟ පියවර වූයේ බැටළුවන්, එළුවන් හෝ ගව රැළවල් වැනි සතුන්ගේ අයිතිය ලබා ගැනීමයි. එමගින් පිරිමියාගේ ධනය, බලය සහ පාලනය තවදුරටත් ව්‍යාප්ත විය.

හිමිකාරිත්වයේ මෙම වෙනස තීරණාත්මක විය. පිරිමියෙකුට කාන්තාවන් සහ සත්ව රැළවල් අයිති වූ පසු, එහි ස්වභාවික ප්‍රගමනය වූයේ තණබිම් සහ ඉඩම් කෙරෙහි පාලනයක් ලබා ගැනීමට උත්සාහ කිරීමයි. තවමත් බොහෝ දුරට සංචාරක මට්ටමේ පසුවුවද, මෙම මුල්කාලීන මානව සමාජයන් භූමියේ වටිනාකම වටහා ගැනීමට පටන් ගෙන තිබුණි. වරක් සැමට පොදු වූ ඉඩම, ආරක්ෂා කළ යුතු, පාලනය කළ යුතු සහ පෞද්ගලික දේපළක් ලෙස අයිති කර ගත යුතු දෙයක් බවට පත් විය. ධනය රැස් කිරීමට සහ ව්‍යාප්ත කිරීමට අවශ්‍ය සම්පත් ඉඩමෙන් සැපයුණු බැවින්, ඉඩම් අයිතිය ද කාන්තාවන් සහ සතුන් අයිති කර ගැනීම තරමටම වැදගත් විය. මෙය නියෝලිතික් යුගයේ කෘෂිකර්මාන්තයේ සහ ස්ථාවර ජනාවාසවල නැගීමට අඩිතාලම දැමීය.

මෙම අයිතිය පිළිබඳ සංකල්පය කරුණු කිහිපයක් නිසා සුවිශේෂී වේ. පළමුව, එය මුල්කාලීන සහයෝගිතා පදනම් කරගත් සමාජ සංවිධානවලින් බැහැර වීමක් සනිටුහන් කළේය. කාන්තාවන්, සතුන් සහ අවසානයේ ඉඩම්වල අයිතිය සමඟ, ධුරාවලියන් (hierarchies) ශක්තිමත් වීමට පටන් ගත්තේය. සමහර පිරිමින්ට ඔවුන් සතු "දේපළ" මත පදනම්ව අන් අයට වඩා බලයක් හිමි විය. මේ අර්ථයෙන් ගත් කල, ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය මත පදනම් වූ පළමු අසමානතාවය, පිරිමින් අතර අසමානතාවයක් ඇති වීමට ද මග පෑදීය. සම්පත්, බලය සහ තත්ත්වය සඳහා වූ තරඟය, කාන්තාවන්, සතුන් සහ ඉඩම් කෙරෙහි පාලනය ලබා ගැනීමේ තරඟය සමඟ බද්ධ විය. මෙම තරඟකාරී, අයිතිය පදනම් කරගත් මානසිකත්වය පසුව ධනවාදයේ පදනම බවට පත් විය.

එපමණක් නොව, මෙම වෙනස පිරිමින්ට ප්‍රජනනය කෙරෙහි පාලනයක් ඇති කිරීමට ඉඩ සැලසූ අතර, එමගින් තම ජානමය පෙළපත (lineage) ඉදිරියට යන බව තහවුරු කර ගැනීමට ඔවුන්ට හැකි විය. එක් අතකින්, කාන්තාවන් පළමු "නිෂ්පාදන මාධ්‍යය" (means of production) බවට පත් විය. කාන්තාවන් කෙරෙහි ඇති පාලනය හරහා පිරිමින්ට තම පවුල්, ගෝත්‍ර සහ ප්‍රජාවන්ගේ අනාගතය තීරණය කිරීමට හැකි විය. කාන්තාවන් මෙම නව දේපළ පදනම් කරගත් පීතෘමූලිකත්වයට බැඳීමත් සමඟ, ඔවුන්ට තම ජීවිතය සහ ශරීරය පිළිබඳ තිබූ ස්වයං-නිර්ණය කිරීමේ අයිතිය අහිමි වූ අතර, පිරිමින් සමාජ හා ආර්ථික පද්ධති මත තම ආධිපත්‍යය තහවුරු කර ගත්හ.

පාලනය සඳහා වූ දැඩි අවශ්‍යතාවයකින් සංලක්ෂිත පුරුෂාත්ම හීනනය, ධනවාදයේ මෙම මුල් ආකෘතිය තවදුරටත් පෝෂණය කළේය. කාන්තාවන් සහ සම්පත් යන දෙකම පාලනය කිරීමේ මානසික අවශ්‍යතාවය නිසා, අයිතිය සහ බලය යනු පිරිමියෙකුගේ වටිනාකම මනින අවසාන නිර්ණායක ලෙස සලකන වටපිටාවක් නිර්මාණය විය. මෙම ආධිපත්‍යය සඳහා වූ ගවේෂණය හුදෙක් පෞද්ගලික සබඳතාවලින් ඔබ්බට විහිදී ගියේය. පිරිමින් කාන්තාවන්, සතුන් සහ ඉඩම් අයිති කර ගැනීමට පටන් ගත් විට, ඔවුන් මෙම අයිතිය පිළිබඳ සංකල්පය ජීවිතයේ අනෙකුත් අංශ දක්වා ද ව්‍යාප්ත කිරීමට පටන් ගත්හ. මෙය නියෝලිතික් කෘෂිකාර්මික විප්ලවය සඳහා වේදිකාව සකස් කළ අතර, එහිදී ඉඩම් අයිතිය කාන්තාවන් සහ සතුන්ගේ අයිතිය තරමටම තීරණාත්මක විය.

මුල්කාලීන මිනිසුන් කෘෂිකාර්මික ප්‍රජාවන් ලෙස ස්ථාවර වීමත් සමඟ, මෙම අයිතිය පිළිබඳ අදහස තවදුරටත් තහවුරු වී ව්‍යාප්ත විය. තවදුරටත් කාන්තාවක හෝ සත්ව රැළක් අයිති කර ගැනීම පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවීය—පිරිමින් දැන් ඉඩම්, සතුන් සහ නිෂ්පාදන මෙවලම්වල අයිතිය ද ලබා ගත්හ. ආහාර සෙවීමේ සිට ගොවිතැන දක්වා වූ මෙම සංක්‍රමණය ධනවාදයේ පළමු විශාල ව්‍යාප්තිය සනිටුහන් කළේය. වරක් පොදු දේපළක් වූ සම්පත් කෙරෙහි පාලනය, පැලියෝලිතික් යුගයේ කාන්තාවන් කෙරෙහි පාලනයක් ඇති කළා සේම, දැන් සුළු පිරිසක් අත කේන්ද්‍රගත විය. එක් එක් පියවර සමඟ පීතෘමූලික පාලනය ශක්තිමත් වූ අතර ධනවාදය අර්ථ දක්වන සූරාකෑමේ පද්ධතිය මුල් බැස ගැනීමට පටන් ගත්තේය.

නමුත් වැරදි අවබෝධයක් ඇති කර නොගත යුතුය: කාන්තාවන් දේපළක් ලෙස "සොයා ගැනීම" සැබෑ ආරම්භයයි. එය මිනිසුන්, විශේෂයෙන්ම පිරිමින්, ජීවමාන සත්වයෙකු කෙරෙහි "අයිතිය" යන සංකල්පය අනුගමනය කළ පළමු අවස්ථාව වූ අතර, එය සහස්‍ර ගණනාවක ආධිපත්‍යයට සහ සූරාකෑමට මග පෑදීය. පෞද්ගලික දේපළ ධනවාදයේ පදනම බව කාල් මාක්ස් පැවසූ දෙය නිවැරදි නම්, සමහර විට ධනවාදය සැබවින්ම උපත ලැබුවේ පළමු පිරිමියා "ඇය මගේ!" යැයි ප්‍රකාශ කළ මොහොතේය. එම මොහොතේ සිට, ඉතිහාසයේ රෝදය වඩ වඩාත් සංකීර්ණ, මර්දනකාරී සහ සූරාකෑමේ පද්ධතීන් කරා කැරකෙන්නට විය.

මේ අනුව පුරුෂාත්ම හීනනය, පීතෘමූලිකත්වය සහ ධනවාදය එකට උපත ලැබීය. බලය, ආධිපත්‍යය සහ පාලනය යන මෙම ත්‍රිත්වය මුල සිටම මානව සමාජයන් හැඩගස්වන ලද අතර, එය කාන්තාවන් පමණක් නොව අවසානයේ සම්පත්, ශ්‍රමය සහ මුළුමනින්ම ජනගහණයන් සූරාකෑමට හේතු විය. ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයේ සිට ධනවාදයේ ගමන් මග දෙස බලන විට, එහි හරය තුළ සෑම විටම පුරුෂාත්ම හීනනය පවතින බව අපට පෙනේ. කාන්තාවන්, සතුන්, ඉඩම් හෝ සම්පත් වේවා—පාලනය, ආධිපත්‍යය සහ අයිතිය සඳහා වූ අවශ්‍යතාවය මානව ඉතිහාසය නිර්වචනය කළ ලක්ෂණයක් වී ඇති අතර, ඒ සියල්ල ආරම්භ වූයේ පැලියෝලිතික් යුගයේ අවසානයේ කාන්තාවන් "අයිති කර ගැනීම" සමඟිනි.

කෙසේ වෙතත්, පුදුමයට කරුණ නම්, නියෝලිතික් යුගයේ මෙම අයිතිය පිළිබඳ සංකල්පය 21 වන සියවසේදී පවා තවමත් ජීවමානව පැවතීමයි. අද පවතින බොහෝ සංචාරක ගෝත්‍රිකයන්, විශේෂයෙන් අප්‍රිකාවේ සහ මධ්‍යම ආසියාවේ, මානව හිමිකාරිත්වයේ මුල් කාලය සිහිගන්වන සිරිත් විරිත් තවමත් අනුගමනය කරති. නිදසුනක් වශයෙන්, කෙන්යාවේ සහ ටැන්සානියාවේ මාසායි (Maasai) ජනතාව අතර, මනාලයෙකු විසින් මනාලියගේ පියාට ගවයින් ලබා දීම සිරිතකි—එම එඬේර සමාජයේ තවමත් වටිනාම ධනයක් වන්නේ ගවයින්ය. මෙම හුවමාරුව, පුරාණ කාලයේ පශු සම්පත් වෙනුවට කාන්තාවන් දේපළක් ලෙස "වෙළඳාම් කළ" ආකාරයම පිළිබිඹු කරන අතර, සහස්‍ර ගණනාවක් තිස්සේ නොනැසී පවතින ගැඹුරින් මුල් බැසගත් පීතෘමූලික සම්ප්‍රදායන් ඉන් පෙන්නුම් කෙරේ.

එලෙසම, ඇෆ්ගනිස්ථානයේ සමහර ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල සහ අනෙකුත් මධ්‍යම ආසියානු සංස්කෘතීන්වල, සතුන්, මුදල් හෝ වෙනත් භාණ්ඩ ඇතුළත් "මනාලියකගේ මිලක්" (bride price) මගින් විවාහ ගිවිස ගැනීම් සිදු කෙරේ. මනාලයා මනාලියගේ පවුල ඉල්ලා සිටින මිල ගෙවීමට වෙහෙස වී මුදල් ඉතිරි කළ යුතු අතර, සමහර අවස්ථාවලදී එම මිල ගෙවීමට නොහැකි වීමෙන් විවාහය ප්‍රමාද වීමට හෝ වැළකී යාමට පවා පුළුවන. මෙම නූතන සිරිත තුළින් නියෝලිතික් යුගයේ පැවති කාන්තාවන් "මිලදී ගන්නා" සහ "විකුණන" දේපළක් ලෙස සැලකූ ක්‍රමයත්, පිරිමියෙකුගේ ධනය මනිනු ලැබුවේ එවැනි ගෙවීම් මගින් මනාලියක ලබා ගැනීමට ඔහුට ඇති හැකියාව මත වූ ආකාරයත් තවමත් දකින්නට ලැබේ.

සංචාරක නොවන සමාජවල පවා, සමහර සංස්කෘතික සිරිත් විරිත් තුළ මෙම පැරණි සම්ප්‍රදායන්හි දෝංකාරය සොයාගත හැකිය. ගිනිකොනදිග ආසියාවේ සමහර ප්‍රදේශවල, විශේෂයෙන් ග්‍රාමීය කාම්බෝජයේ, විවාහ සැකසුමේ කොටසක් ලෙස මනාලියගේ පවුලට සැලකිය යුතු මූල්‍ය ත්‍යාග හෝ ද්‍රව්‍යමය භාණ්ඩ පිරිනැමීමට මනාලයන්ගෙන් අපේක්ෂා කෙරේ. එය වර්තමාන සන්දර්භය තුළ සිදු කෙරුණද, එහි යටින් පවතින අදහස වන්නේ කාන්තාව දේපළක් ලෙස සැලකීමයි.

දහස් ගණනකට පෙර ස්ථාපිත කරන ලද සබඳතාවල ගනුදෙනුමය ස්වභාවය නූතන චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර හරහා තවමත් ප්‍රකාශ වන ආකාරය මෙම සිරිත් විරිත් මගින් ඉස්මතු කෙරේ. අප ජීවත් වන්නේ 21 වන සියවසේ වුවද, මෙම සිරිත් විරිත් මගින් පැහැදිලි වන්නේ නියෝලිතික් යුගයේ "සුවඳ" තවමත් වාතයේ පවතින බවයි. එය පිරිමින් විසින් මෙහෙයවන ලද පාලනය සහ කාන්තාවන් කෙරෙහි වූ හිමිකාරිත්වයේ නොමැකෙන උරුමය අපට මතක් කර දෙයි. කාන්තාවන් අයිති කර ගැනීම ධනවාදයේ ආරම්භය සනිටුහන් කළා සේම, මෙම සිරිත් විරිත් තවදුරටත් පැවතීම මගින් පෙන්නුම් කරන්නේ, අප ප්‍රගතිය සහ සමානාත්මතාවය කරා යන යුගයකට පිවිසෙමින් සිටියද, පීතෘමූලිකත්වයේ අඩිතාලම තවමත් ස්ථාවරව පවතින බවයි.

නියෝලිතික් යුගය: කෘෂිකර්මාන්තය සහ පීතෘමූලිකත්වය තහවුරු වීම

පැලියෝලිතික් යුගයේ සංචාරක ජීවන රටාවෙන් නියෝලිතික් (Neolithic) යුගයේ වඩාත් ස්ථාවර කෘෂිකාර්මික ප්‍රජාවන් දක්වා සිදු වූ සංක්‍රමණය මානව ඉතිහාසයේ සිදු වූ වඩාත්ම තීරණාත්මක හැරවුම් ලක්ෂ්‍යයකි. මෙම වෙනස සමඟ මානව සබඳතාවල, විශේෂයෙන්ම පිරිමින්, ස්ත්‍රීන් සහ ඉඩම අතර පවතින සබඳතාවයේ ගැඹුරු පරිවර්තනයක් සිදු විය. සමාජය ආහාර සෙවීමේ ජීවන රටාවෙන් බැහැර වී භෝග වගා කිරීමට සහ සතුන් හීලෑ කිරීමට පටන් ගැනීමත් සමඟ, "අයිතිය" පිළිබඳ සංකල්පය තව දුරටත් ව්‍යාප්ත වූ අතර, එය පීතෘමූලිකත්වය තහවුරු කිරීමටත් ධනවාදයේ වර්ධනයට වේදිකාව සැකසීමටත් හේතු විය.

පැලියෝලිතික් යුගයේදී, පිරිමින් මුලින්ම කාන්තාවන් ද, පසුව සත්ව රැළවල් ද, අවසානයේ ඉඩම් ද දේපළ ලෙස "සොයා ගත්හ." නමුත් නියෝලිතික් යුගයේදී, මෙම හිමිකාරිත්වය පිළිබඳ අදහස නව උසකට ළඟා විය. කෘෂිකර්මාන්තය සඳහා ස්ථිර පදිංචිය අවශ්‍ය වූ අතර, ස්ථිර පදිංචිය සඳහා පාලනය (control) අවශ්‍ය විය. ප්‍රථම වතාවට මිනිසුන් දිගු කාලයක් එකම ස්ථානයක රැඳී සිටිමින්, ඉඩම් වගා කරමින් ස්ථිර ජනාවාස පිහිටුවා ගත්හ. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, ඉඩම ලොව වටිනාම දේපළක් බවට පත් විය. පිරිමින් මීට පෙර කාන්තාවන් සහ සත්ව රැළවල් කෙරෙහි අයිතිය ප්‍රකාශ කළා සේම, දැන් ඔවුන් ඉඩම් කෙරෙහි ද තම අයිතිය ප්‍රකාශ කරමින්, අයිතියේ සහ පාලනයේ සීමාවන් පුළුල් කළහ.

කෘෂිකර්මාන්තයේ නැගීමත් සමඟ පීතෘමූලික පද්ධතීන් තවදුරටත් ශක්තිමත් විය. පැලියෝලිතික් යුගයේ ආරම්භ වූ කාන්තාවන් කෙරෙහි වූ පාලනය, දැන් ඉඩම් සහ ශ්‍රමය කෙරෙහි වූ පාලනය සමඟ දැඩි ලෙස බද්ධ විය. ඒ වන විටත් කාන්තාවන් කෙරෙහි තම ආධිපත්‍යය තහවුරු කරගෙන සිටි පිරිමින්, ජීවිතයේ සෑම අංශයක් දක්වාම මෙම පාලනය ව්‍යාප්ත කළහ. කාන්තාවන් නැවත වරක් දේපළක භූමිකාවට ඇද දැමූ අතර, ඔවුන්ගේ වටිනාකම මනිනු ලැබුවේ දරුවන් බිහි කිරීමේ සහ ශ්‍රමය සැපයීමේ හැකියාව මතය. එහෙත් ඔවුන්ට තම ශරීරය හෝ ජීවිතය පිළිබඳ ස්වයං-නිර්ණය කිරීමේ අයිතිය අහිමි විය. බොහෝ මුල්කාලීන කෘෂිකාර්මික සමාජවල කාන්තාවන් පිරිමින් සමඟ කරට කර වැඩ කරනු ඇතැයි අපේක්ෂා කළද, ඔවුන්ගේ ශ්‍රමය සමාන ලෙස සලකනු ලැබුවේ නැත. ඒ වෙනුවට, ඔවුන්ගේ දායකත්වය පිරිමින් විසින් පාලනය කරනු ලබන පවුලේ සමස්ත ධනයට අවශෝෂණය කර ගන්නා ලදී.

නියෝලිතික් යුගයේ ඉඩම් හිමිකාරිත්වය යනු හුදෙක් පැවැත්ම පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් පමණක් නොව, එය බලය සහ උරුමය (legacy) පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් ද විය. ඉඩම් හිමිකාරිත්වය නිසා පිරිමින්ට ධනය රැස් කිරීමටත්, එය තම දරුවන්ට උරුම කර දීමටත්, පවුලේ අනාගතය සුරක්ෂිත කිරීමටත් හැකි විය. කාන්තාවන් පිරිමියෙකුගේ පෙළපත ඉදිරියට ගෙන යන ප්‍රජනක යාත්‍රා ලෙස සැලකූවා සේම, ඉඩම ද පරම්පරා ගණනාවක් පුරා ධනය සහ තත්ත්වය අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාමේ මාධ්‍යයක් බවට පත් විය. දේපළ පියාගෙන් පුතාට උරුම වන පීතෘමූලික උරුම පද්ධතීන් හරහා, පිරිමින් විසින් කාන්තාවන් සහ ඉඩම් යන දෙකම පාලනය කරන බවත්, පවුලේ පැවැත්මට සහ සමෘද්ධියට ඒ දෙකම අත්‍යවශ්‍ය බවත් යන අදහස තවදුරටත් තහවුරු විය.

පිරිමින් ඉඩම් කෙරෙහි තම පාලනය තහවුරු කරගත් අතරම, එම ඉඩම් වගා කිරීමට අවශ්‍ය ශ්‍රමය කෙරෙහි ද පාලනයක් ඇති කිරීමට පටන් ගත්හ. මෙය ඉතිහාසය පුරා දෝංකාර දෙන මුල්කාලීන "ශ්‍රම සූරාකෑමේ" උපත විය. බොහෝ නියෝලිතික් ප්‍රජාවන්හි, කාන්තාවන් සහ පහත් තත්ත්වයේ පිරිමින් කුඹුරුවල වැඩ කරනු ඇතැයි අපේක්ෂා කළ නමුත්, ඔවුන්ගේ ශ්‍රමයේ අස්වැන්න පාලනය කරනු ලැබුවේ පවුලේ පිරිමි ප්‍රධානියා විසිනි. අතලොස්සක් දෙනා නිෂ්පාදන මාධ්‍යයන් පාලනය කරන අතර බහුතරයක් බලයේ සිටින අය වෙනුවෙන් ධනය උත්පාදනය කිරීමට වෙහෙසෙන අනාගත ධනවාදී පද්ධතීන් අර්ථ දක්වන "ශ්‍රම ධුරාවලිය" සඳහා පදනම වැටුණේ මෙම ගතිකත්වයෙනි.

කෘෂිකර්මාන්තයේ නැගීම නව සමාජ සංවිධාන ක්‍රමයන්ට ද උපත ලබා දුන්නේය. ජනගහණය වර්ධනය වීමත් සමඟ වඩාත් සංකීර්ණ පාලන පද්ධතීන්ගේ අවශ්‍යතාවය ද මතු විය. මුල් යුගවල ආරම්භ වූ පීතෘමූලික ව්‍යුහයන් දැන් ආයතනගත වූ අතර, පවුල තුළ මෙන්ම ප්‍රජාව තුළ ද බලය සහ බලපෑම සහිත තනතුරු පිරිමින් විසින් දරනු ලැබීය. මේ අතර, කාන්තාවන් බොහෝ දුරට ගෘහස්ථ ක්ෂේත්‍රයට පමණක් සීමා වූ අතර, ඔවුන්ගේ භූමිකාවන් පිරිමින් සමඟ පවතින සබඳතාව මත (එනම් දියණියක, බිරිඳක හෝ මවක ලෙස) අර්ථ දැක්වීය. පිරිමින් පොදු ක්ෂේත්‍රය (public sphere) පාලනය කරන අතර කාන්තාවන් පෞද්ගලික ක්ෂේත්‍රයට (private sphere) සීමා කරන මෙම බෙදීම, සහස්‍ර ගණනාවක් පුරා පීතෘමූලික සමාජවල ලක්ෂණයක් බවට පත් විය.

නමුත් සමහර විට මෙම යුගයේ වැදගත්ම ප්‍රතිඵලය වූයේ පීතෘමූලිකත්වය ආර්ථික පද්ධතියක් ලෙස තහවුරු වීමයි. නියෝලිතික් යුගයේදී ඉඩම්, කාන්තාවන් සහ ශ්‍රමය කෙරෙහි වූ හිමිකාරිත්වය ධනය සහ බලය ගොඩනැගීමේ පදනම විය. අද අප දන්නා පරිදි ධනවාදයේ සැබෑ ආරම්භය මෙයයි—එනම් මානව සහ ස්වභාවික යන දෙඅංශයේම සම්පත් පාලනය සහ සූරාකෑම මත පදනම් වූ පද්ධතියකි. තවද, පැලියෝලිතික් යුගයේදී මෙන්ම, පුරුෂාත්ම හීනනය මෙම වර්ධනයට තීරණාත්මක දායකත්වයක් ලබා දුන්නේය. අනාරක්ෂිත බව සහ පාලනය කිරීමේ අවශ්‍යතාවය මගින් මෙහෙයවන ලද පිරිමින්, තමන් ගොවිතැන් කරන ඉඩමේ සිට තමන් විවාහ කර ගන්නා කාන්තාව දක්වා ජීවිතයේ සෑම අංශයක්ම පාලනය කිරීමට උත්සාහ කළහ.

අද දියුණු යැයි සැලකෙන බොහෝ සංස්කෘතීන් තුළ පවා පවතින එක් කුතුහලය දනවන කරුණක් නම්, විවාහයෙන් පසු කාන්තාවන් තම වාසගම (surname) පුරුෂයාගේ වාසගමට වෙනස් කිරීමේ සම්ප්‍රදායයි. කාන්තාවන් තම ස්වාමිපුරුෂයාට "අයිති" දේපළක්ය යන අදහසින් පැන නගින මෙම සිරිත, නියෝලිතික් යුගයේ පිහිටුවන ලද මුල්කාලීන පීතෘමූලික පාලනයේ දෝංකාරයකි. වාසගම වෙනස් කිරීම මුලින් මෙම හිමිකාරිත්වයේ සංකේතයක් වූ අතර, ඉන් අදහස් කළේ කාන්තාව දැන් ඇගේ ස්වාමිපුරුෂයාගේ නීතිමය සහ සමාජීය අධිකාරිය යටතේ සිටින බවයි. ඉඩම් සහ අනෙකුත් දේපළ පිරිමි උරුමක්කාරයන් හරහා ගලා ගියා සේම, පුරුෂයාගේ නම පවුලේ නම බවට පත් වූයේ ඔහුගේ පෙළපතේ අඛණ්ඩ පැවැත්ම පිළිබිඹු කරමිනි.

සමානාත්මතාවය අගය කරන නූතන සමාජවල පවා මෙම සිරිත පවතී. අද බොහෝ කාන්තාවන් තම විවාහයට පෙර නම (maiden name) තබා ගැනීමට හෝ නම් දෙකම භාවිතා කිරීමට තීරණය කළ හැකි වුවද, බොහෝ සංස්කෘතීන්වල පොදු උපකල්පනය වන්නේ කාන්තාවක විවාහයෙන් පසු තම ස්වාමිපුරුෂයාගේ නම ලබා ගන්නා බවයි. මෙම සම්ප්‍රදාය නියෝලිතික් පීතෘමූලිකත්වයේ පවතින බලපෑම පිළිබඳ සියුම් නමුත් ප්‍රබල මතක් කිරීමකි. කාන්තා අයිතිවාසිකම් සහ ස්ත්‍රී පුරුෂ සමානාත්මතාවයේ දියුණුවක් පැවතියද, නීතිමය සහ සමාජීය පද්ධතීන් තුළ තවමත් කාන්තාවකගේ අනන්‍යතාවය පිරිමියෙකු සමඟ ඇති සබඳතාවයට බැඳී පවතින බවට වන යටිපෙළ උපකල්පනය පිළිබිඹු වේ.

එය එතැනින් නතර නොවේ. නීතිමය සහ ආරක්ෂක ලේඛනවල පවා, කාන්තාවකගේ "Maiden Name" (විවාහයට පෙර නම) පිළිබඳ සඳහන් වනු අපි බොහෝ විට දකිමු. එය හරියට විවාහයට පෙර ඇගේ අනන්‍යතාවය වෙන් වූ සහ අඩු වැදගත්කමක් ඇති දෙයක් ලෙස සලකන්නාක් වැනිය. බැංකු ගිණුම් වෙත ප්‍රවේශ වීමට හෝ අනන්‍යතාවය තහවුරු කිරීමට භාවිතා කරන පොදු ආරක්ෂක ප්‍රශ්නයක් වන්නේ "මවගේ විවාහයට පෙර නම" (Mother’s maiden name) කුමක්ද යන්නයි. මෙය හානිකර නොවන දෙයක් ලෙස පෙනුනද, සමාජය කාන්තාවන් දෙස බලන ආකාරය පිළිබඳ ගැඹුරු සත්‍යයක් ඉන් හෙළි වේ: එනම්, කාන්තාවක විවාහ වූ පසු තම ස්වාමිපුරුෂයාගේ අනන්‍යතාවයේ දිගුවක් බවට පරිවර්තනය වන බවත්, ඇගේ මුල් නම "රහස්‍ය" තොරතුරු සඳහා ආරක්ෂක පියවරක් ලෙස පමණක් භාවිතා වන බවත්ය.

පීතෘමූලික සම්ප්‍රදායන්හි මෙම ශේෂයන් අපගේ සංස්කෘතිය තුළ කෙතරම් මුල් බැස තිබේද යත්, ඒවා ගැන ප්‍රශ්න කිරීමට අප කලාතුරකින් පෙළඹේ. නමුත් ඒ ගැන සිතා බලන්න, විවාහයේදී කාන්තාවකගේ නම වෙනස් විය යුත්තේ ඇයි? ඇගේ මුල් නම රහස් ආරක්ෂක යතුරක් ලෙස භාවිතා කරන්නේ ඇයි? මෙම සිරිත් විරිත් යනු කාන්තාවන් පියාගෙන් ස්වාමිපුරුෂයාට මාරු කරන දේපළක් ලෙස සැලකූ, පිරිමි ආධිපත්‍යය සහිත සමාජයේ අවශ්‍යතාවලට අනුව ඔවුන්ගේ අනන්‍යතාවය පාලනය කළ අතීතයක දෝංකාරයන්ය. එක් අතකින්, මෙය නියෝලිතික් යුගයේ පළමු මිනිසා කාන්තාවකගේ අයිතිය ප්‍රකාශ කිරීමෙන් ආරම්භ වූ එම පීතෘමූලික පාලනයේම 21 වන සියවස දක්වා පැමිණි දිගුවකි.

වඩාත්ම කැපී පෙනෙන කරුණ නම්, ස්ත්‍රී පුරුෂ සමානාත්මතාවය ගැන ආඩම්බර වන නූතන සමාජ තුළ පවා මෙම සිරිත් විරිත් සහජීවනයෙන් පැවතීමයි. කාන්තා අයිතිවාසිකම්වල බොහෝ අංශවල ප්‍රගතියක් ලබා තිබියදීත්, පීතෘමූලිකත්වයේ ගැඹුරු මුල් සියුම් ආකාරවලින් ප්‍රකාශ වේ—එය විවාහයේදී කාන්තාවකගේ වාසගම වෙනස් කිරීම වේවා හෝ නීතිමය ලේඛනවල ඇගේ "මුල් නම" සැඟවුණු සඳහනක් ලෙස භාවිතා කිරීම වේවා. මෙයින් පැහැදිලි වන්නේ, අප බොහෝ අංශවලින් ඉදිරියට ගොස් තිබුණද, වසර දහස් ගණනකට පෙර ස්ථාපිත කරන ලද පීතෘමූලික හිමිකාරිත්වයේ බලපෑම තවමත් අප අද සමාජය සංවිධානය කරන ආකාරය කෙරෙහි බලපාන බවයි.

ලොව පුරා කෘෂිකර්මාන්තය පදනම් කරගත් ශිෂ්ටාචාරවල නැගීම මානව ජනාවාස, පාලනය සහ මධ්‍යගත බලතලවල ආරම්භය සනිටුහන් කළේය. මුල්කාලීන කෘෂිකාර්මික භාවිතයන්ගෙන් ආරම්භ වූ මෙම ශිෂ්ටාචාර, නියෝලිතික් යුගයේ පිහිටුවන ලද පීතෘමූලික පද්ධතීන් මත පදනම්ව ඉඩම්, සම්පත් සහ ශ්‍රමය පාලනය කරමින් සමෘද්ධිමත් විය. පහත දැක්වෙන්නේ පිරිමි ආධිපත්‍යය සහිත ධුරාවලියන් සහ පාලනය පිළිබිඹු කළ ප්‍රධාන කෘෂිකාර්මික ශිෂ්ටාචාර කිහිපයක කාලානුක්‍රමික දළ විශ්ලේෂණයකි:

ප්‍රධාන කෘෂිකාර්මික ශිෂ්ටාචාර පිළිබඳ විස්තරාත්මක කොටස සහ පරිච්ඡේදයේ සාරාංශය ඔබ හඳුන්වා දුන් ශෛලියටම අනුකූලව පහත පරිදි පරිවර්තනය කළ හැකිය.

මෙසපොතේමියානු ශිෂ්ටාචාරය (සුමේරියානු, අකේඩියානු, බැබිලෝනියානු, ඇසිරියානු) – ක්‍රි.පූ. 3500 පමණ

බොහෝ විට "ශිෂ්ටාචාරයේ තොටිල්ල" ලෙස හැඳින්වෙන මෙසපොතේමියාව, ටයිග්‍රීස් සහ යුප්‍රටීස් ගංගා අතර පිහිටි සාරවත් අඩ සඳක හැඩැති කලාපයේ (Fertile Crescent) පිහිටා තිබුණි. මෙහි මහා පරිමාණ කෘෂිකර්මාන්තය දියුණු වීමත් සමඟ උර් (Ur), බැබිලෝනියාව සහ නිනිවය වැනි නගර රාජ්‍යයන් බිහි වූ අතර, එය අවසානයේ රජවරුන්ගේ සහ මධ්‍යගත පාලන තන්ත්‍රයන්ගේ නැගීමට මග පෑදීය.

පැරණි ඊජිප්තු ශිෂ්ටාචාරය – ක්‍රි.පූ. 3100 පමණ

නයිල් නදිය ආශ්‍රිතව කේන්ද්‍රගත වූ ඊජිප්තුවේ මුල්කාලීන කෘෂිකාර්මික සාර්ථකත්වය, පිරමිඩ වැනි දැවැන්ත පොදු නිර්මාණ බිහි කිරීමටත් ප්‍රබල පාරාවෝවරුන්ගේ නැගීමටත් ඉඩ සැලසීය. නයිල් නදියේ නිශ්චිත කාලාන්තරයකට සිදුවන ගංවතුර තත්ත්වය සාරවත් බිම් නිර්මාණය කළ අතර, එහි කෘෂිකාර්මික අතිරික්තය ඊජිප්තුවේ ධනයේ සහ සමාජ ධුරාවලියේ පදනම විය.

සින්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය (හරප්පා සහ මොහෙන්ජොදාරෝ) – ක්‍රි.පූ. 2600–1900 පමණ

වර්තමාන පකිස්ථානයට සහ වයඹදිග ඉන්දියාවට අයත් ප්‍රදේශයක පැතිරුණු සින්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය, ලොව මුල්ම නාගරික සංස්කෘතීන්ගෙන් එකකි. දියුණු වාරි තාක්ෂණය මත පදනම් වූ මෙය, හරප්පා සහ මොහෙන්ජොදාරෝ වැනි විශාල නගර නඩත්තු කළ අතර, එය කෘෂිකර්මාන්තය මත දැඩි ලෙස රඳා පවතින සංවිධානාත්මක සමාජයක් විය.

පැරණි චීන ශිෂ්ටාචාරය (ෂියා, ෂෑං සහ චෞ රාජවංශ) – ක්‍රි.පූ. 2070–256 පමණ

කහ ගංගා නිම්නයේ (Yellow River Valley) බිහි වූ ෂියා, ෂෑං සහ චෞ රාජවංශ, වාරිමාර්ග සහ භෝග මාරුව වැනි කෘෂිකාර්මික නවෝත්පාදනයන් හරහා චීන ශිෂ්ටාචාරයේ පදනම දැමීය. රජවරුන් විශාල ප්‍රදේශ පාලනය කළ අතර, තම බලය තහවුරු කර ගැනීම සඳහා කෘෂිකර්මාන්තය කෙරෙහි වූ තම පාලනය භාවිතා කළහ.

ඔල්මෙක් ශිෂ්ටාචාරය (මෙසෝඇමරිකාව) – ක්‍රි.පූ. 1500–400 පමණ

ඔල්මෙක්වරුන් මෙසෝඇමරිකාවේ "මව් ශිෂ්ටාචාරය" ලෙස සැලකෙන අතර, එය පසුව මායා සහ ඇස්ටෙක් වැනි සංස්කෘතීන් බිහිවීමට මග පෑදීය. ඇමරිකානු මහාද්වීපයේ බඩඉරිඟු වගා කළ සහ කෘෂිකාර්මික අතිරික්තය මත පදනම් වූ විශාල නාගරික මධ්‍යස්ථාන දියුණු කළ පළමු පිරිස අතර ඔවුහු වූහ.

පැරණි ග්‍රීක ශිෂ්ටාචාරය – ක්‍රි.පූ. 800 – ක්‍රි.ව. 600 පමණ

කෘෂිකර්මාන්තය, විශේෂයෙන් ඔලිව් සහ මිදි වගාව, ඇතැන්ස් සහ ස්පාටා වැනි ග්‍රීක නගර රාජ්‍යයන්ගේ වර්ධනයට තීරණාත්මක විය. ග්‍රීක ශිෂ්ටාචාරය බටහිර දේශපාලන චින්තනයේ පදනම දැමූ අතරම, කෘෂිකාර්මික ඉඩම් සහ සම්පත් පාලනය කිරීම කෙරෙහි නිරන්තරයෙන් අවධානය යොමු කළහ.

රෝම ශිෂ්ටාචාරය – ක්‍රි.පූ. 753 – ක්‍රි.ව. 476 පමණ

රෝම ආර්ථික බලයේ කොඳු නාරටිය වූයේ කෘෂිකර්මාන්තයයි. එහි වූ දැවැන්ත වතුයායන් (latifundia) වහලුන් ලවා වගා කරවන ලදී. රෝම සමූහාණ්ඩුව සහ පසුව රෝම අධිරාජ්‍යය, සිය ව්‍යාප්ත වන හමුදාව සහ නාගරික ජනගහණය නඩත්තු කිරීම සඳහා කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදනය මත බෙහෙවින් රඳා පැවතුණි.

මායා ශිෂ්ටාචාරය (මධ්‍යම ඇමරිකාව) – ක්‍රි.පූ. 2000 – ක්‍රි.ව. 1500 පමණ

වර්තමාන මෙක්සිකෝව, බෙලීස්, ග්වාතමාලාව සහ හොන්ඩුරාස් යන රටවල පිහිටි තම නගර රාජ්‍යයන් පවත්වාගෙන යාම සඳහා මායාවරු "කපා පුළුස්සා වගා කිරීම" (slash-and-burn) සහ හෙල්මළු වගාව වැනි නවීන කෘෂිකාර්මික ක්‍රම දියුණු කළහ. කෘෂිකර්මාන්තය ඔවුන්ගේ ආගමික හා දේශපාලන බලයේ පදනම විය.

පර්සියානු අධිරාජ්‍යය (ඇකේමනිඩ් අධිරාජ්‍යය) – ක්‍රි.පූ. 550–330 පමණ

ඊජිප්තුවේ සිට ඉන්දියාව දක්වා විහිදුණු, ඉතිහාසයේ විශාලතම අධිරාජ්‍යයන්ගෙන් එකක් පර්සියානුවන් විසින් ගොඩනගන ලදී. සාරවත් ඉඩම් සහ වාරි පද්ධතීන් කෙරෙහි ඔවුන් සතු වූ පාලනය නිසා විශාල ජනගහණයකට ආහාර සැපයීමට ඔවුන්ට හැකි වූ අතර, එය විස්තීර්ණ නිලධාරිවාදී පද්ධතීන් සහිත මධ්‍යගත පාලනයකට සහය විය.

පැරණි ශ්‍රී ලාංකේය ශිෂ්ටාචාරය (අනුරාධපුර රාජධානිය) – ක්‍රි.පූ. 377 – ක්‍රි.ව. 1017 පමණ

ලංකාවේ මුල්ම සිංහල රාජධානියක් වූ අනුරාධපුර රාජධානිය, දියුණු වාරි පද්ධති සහ වී වගාව මත දැඩි ලෙස රඳා පැවතුණි. අනුරාධපුර රජවරුන් විසින් සංකීර්ණ වැව් සහ ඇළ මාර්ග පද්ධති ඉදි කරන ලද අතර, එමගින් වර්ධනය වන ජනගහණයට සහ නාගරික මධ්‍යස්ථානවලට අවශ්‍ය මහා පරිමාණ කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදනයට ඉඩ සැලසීය. මෙය ශ්‍රී ලංකාවේ නොනැසී පවතින කෘෂිකාර්මික සම්ප්‍රදායන්ගේ සහ මධ්‍යගත පාලනයේ ආරම්භය සනිටුහන් කළේය.

ඇස්ටෙක් ශිෂ්ටාචාරය (මෙක්සිකෝව) – ක්‍රි.ව. 1300–1521 පමණ

ඇස්ටෙක්වරු ටෙනොච්ටිට්ලාන් (Tenochtitlan) වැනි තම විශාල නාගරික මධ්‍යස්ථාන නඩත්තු කිරීම සඳහා "චිනම්පා" (chinampas - පාවෙන උයන්) ඇතුළු ඉහළ සංවිධානාත්මක කෘෂිකාර්මික පද්ධතියක් නිර්මාණය කළහ. කෘෂිකර්මාන්තය, විශේෂයෙන් බඩඉරිඟු වගාව, ඔවුන්ගේ ආර්ථික හා ආගමික ජීවිතයේ කේන්ද්‍රස්ථානය වූ අතර එය ඔවුන්ගේ හමුදා ජයග්‍රහණවලට සහ දැවැන්ත අධිරාජ්‍යයට ශක්තියක් විය.

ඉන්කා අධිරාජ්‍යය (දකුණු ඇමරිකාව) – ක්‍රි.ව. 1438–1533 පමණ

තම ආකර්ෂණීය ඉංජිනේරු දස්කම් සඳහා ප්‍රසිද්ධ ඉන්කාවරු, ඇන්ඩීස් කඳුකරයේ අල සහ බඩඉරිඟු වැනි බෝග වගා කිරීම සඳහා හෙල්මළු ක්‍රමය (terraced farming) භාවිතා කළහ. ඔවුන්ගේ මධ්‍යගත අධිරාජ්‍යය, සිය දැවැන්ත මාර්ග පද්ධතිය සහ හමුදා ව්‍යාප්තිය නඩත්තු කිරීම සඳහා කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදනය මත බෙහෙවින් රඳා පැවතුණි.

විශේෂයෙන් සඳහන් කළ යුතු කරුණක් නම්, ක්‍රීට් (Crete) දූපතේ සමෘද්ධිමත් වූ මිනෝවන් (Minoan) ශිෂ්ටාචාරය (ක්‍රි.පූ. 2700–1450 පමණ) මෙම පීතෘමූලික සම්මතයන්ට ව්‍යතිරේකයක් විය. මාතෘ මූලික සමාජයක් ලෙස, මිනෝවන්වරු ස්ත්‍රී දේවතාවියන්ට ගරු කළ අතර ඔවුන්ගේ සංස්කෘතිය සහ ආගම තුළ කාන්තාවන්ට ප්‍රමුඛ ස්ථානයක් ලබා දුන්හ. මෙය අනෙකුත් ශිෂ්ටාචාරවල ආධිපත්‍යය දැරූ පීතෘමූලික පද්ධතීන්ට හාත්පසින්ම වෙනස් තත්ත්වයක් විය.

සාරාංශයක් ලෙස, නියෝලිතික් යුගය යනු මිනිසුන් ජීවත් වූ සහ වැඩ කළ ආකාරය පමණක් නොව, ඔවුන් එකිනෙකා සමඟ සබඳතා පැවැත්වූ ආකාරය ද ගැඹුරු වෙනසකට ලක් වූ කාල පරිච්ඡේදයකි. කෘෂිකර්මාන්තයේ නැගීම පැලියෝලිතික් යුගයේ ආරම්භ වූ පීතෘමූලික පද්ධතීන් තහවුරු කළ අතර, පසුව බිහිවන ධනවාදී ආර්ථිකයන් සඳහා පදනම දැමීය. කාන්තාවන්, සත්ව රැළවල්, ඉඩම් සහ ශ්‍රමය කෙරෙහි වූ හිමිකාරිත්වය එකිනෙක හා බද්ධ වූ අතර, එකිනෙකා ශක්තිමත් කරමින් වසර දහස් ගණනක් පුරා නොනැසී පවතින සූරාකෑමේ සහ පාලනයේ පද්ධතියක් නිර්මාණය කළේය. ඉදිරි කොටස්වලදී අප දකිනු ඇති පරිදි, මෙම පද්ධතිය දිගටම පරිණාමය වෙමින් කාර්මික විප්ලවයන්, නූතන ආර්ථිකයන් සහ අද අප මුහුණ දෙන ගෝලීය අර්බුද කරා මග පෙන්වා ඇත.

ඉතිහාසය පුරා ධනවාදය: කාර්මික විප්ලවයේ සිට ගෝලීය උණුසුම දක්වා

නියෝලිතික් යුගයේදී කාන්තාවන්, ඉඩම් සහ ශ්‍රමය අයිති කර ගැනීමත් සමඟ ධනවාදයේ බීජ රෝපණය වූ අතර, එම පද්ධතිය මානව ඉතිහාසයේ විවිධ අවධීන් පසු කරමින් අඛණ්ඩව පරිණාමය විය. මෙම පරිණාමයේ වඩාත්ම වැදගත් පිම්මක් සිදු වූයේ කාර්මික විප්ලවය (Industrial Revolution) සමඟිනි. නියෝලිතික් යුගයේදී කෘෂිකර්මාන්තය කෙරෙහි පීතෘමූලික පාලනය ස්ථාවර වූවා සේම, කාර්මික විප්ලවය මගින් මානව ශ්‍රමය සහ ස්වභාවික සම්පත් යන දෙකම සූරාකෑම මත පදනම් වූ මහා පරිමාණ ආර්ථික පද්ධතීන්ගේ ආරම්භය සනිටුහන් විය. බොහෝ අතින් බලන කල, එය මුල්කාලීන කෘෂිකාර්මික සමාජවල ලක්ෂණයක් වූ ආධිපත්‍යය සහ පාලනය සඳහා පිරිමින් තුළ පැවති එම අවශ්‍යතාවයේම සෘජු අඛණ්ඩ පැවැත්මක් විය.

18 වන සියවසේ අගභාගයේදී බ්‍රිතාන්‍යයෙන් ආරම්භ වූ කාර්මික විප්ලවය ගෝලීය ආර්ථිකය මූලික වශයෙන් පරිවර්තනය කළේය. යන්ත්‍ර සූත්‍ර සහ කර්මාන්තශාලා දියුණු වීමත් සමඟ භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය සුළු පරිමාණ අත්කම් කර්මාන්තවල සිට මහා පරිමාණ කාර්මික නිෂ්පාදනය දක්වා මාරු විය. මෙම වෙනස පෙර නොවූ විරූ ආර්ථික වර්ධනයකට ඉඩ සැලසූ නමුත්, ඒ සඳහා විශාල වන්දියක් ගෙවීමට සිදු විය: එනම් කම්කරුවන්, විශේෂයෙන්ම කාන්තාවන් සහ ළමයින් සූරාකෑම සහ ස්වභාවික සම්පත් ශීඝ්‍රයෙන් ක්ෂය වීමයි. ධනවත් පිරිමි ධනපතියන් විසින් පාලනය කරන ලද කර්මාන්තශාලා සහ කර්මාන්ත, කෘෂිකාර්මික සමාජවල පැවති පීතෘමූලික බල ව්‍යුහයන්ම ප්‍රතිනිර්මාණය කළේය. පිරිමින් කාන්තාවන් සහ ඉඩම් පාලනය කිරීමට පෙළඹවූ එම පුරුෂාත්ම හීනන සංකීර්ණය (male inferiority complex), දැන් කාර්මික ශ්‍රමය සහ පරිසරය පාලනය කිරීම දක්වා ව්‍යාප්ත විය.

කාර්මික ධනවාදයේ පවතින මෙම කර්කශ තත්ත්වයන් මාක්ස්වාදය (Marxism) වැනි ආර්ථික දර්ශනයන් සඳහා සාරවත් බිමක් සකසා දුන්නේය. කාල් මාක්ස්ගේ ධනවාදී සූරාකෑම පිළිබඳ විශ්ලේෂණය, විශේෂයෙන්ම බූර්ෂුවා පන්තිය (නිෂ්පාදන මාධ්‍ය හිමි ධනවත් පන්තිය) සහ නිර්ධන පන්තිය (තම ශ්‍රමය විකුණන වැඩකරන පන්තිය) අතර බෙදීම, කාර්මික මර්දනයෙන් පීඩා විඳින්නන් අතර දැඩි සංවාදයකට මග පෑදීය. කර්මාන්තශාලා වර්ධනය වී ධනය අතලොස්සක් දෙනා අතර කේන්ද්‍රගත වෙද්දී, නිර්ධන පන්ති විප්ලවයක් සඳහා මාක්ස් කළ කැඳවීම වඩාත් අදාළ විය. ඔහුගේ දැක්ම වූයේ පෞද්ගලික දේපළ—විශේෂයෙන් නිෂ්පාදන මාධ්‍යයන්—අහෝසි කරන ලද පන්ති විරහිත සමාජයකි.

සැබවින්ම, කාර්මික විප්ලවය නිර්ධන පන්තිය විප්ලවය කරා තල්ලු කළ අතර, එය සමාජවාදී ව්‍යාපාරවල නැගීමට සහ අවසානයේ සෝවියට් සංගමය වැනි සමාජවාදී රාජ්‍යයන් පිහිටුවීමට මග පෑදීය. න්‍යායාත්මකව, මෙම පාලන තන්ත්‍රයන් කම්කරුවන් පීඩාවට පත් කරන ධනවාදී ව්‍යුහයන් බිඳ දමා සමානාත්මතාවාදී සමාජයක් නිර්මාණය කිරීමට අපේක්ෂා කළේය. කෙසේ වෙතත්, අප කලින් හාස්‍යයෙන් යුතුව සඳහන් කළ පරිදි, මෙම සමාජවාදී පාලන තන්ත්‍රයන් බිඳ වැටෙන්නට ඇත්තේ ඔවුන් පෞද්ගලික දේපළ තහනම් කළද, පෞද්ගලික දේපළවල මූලිකම ස්වරූපය වූ "කාන්තාවන්" පිළිබඳ ගැටලුව විසඳීමට අපොහොසත් වූ බැවිනි. ධනවාදය මෙහෙයවූ පීතෘමූලික යාන්ත්‍රණයන් කිසි විටෙකත් සම්පූර්ණයෙන්ම බිඳ දැමුවේ නැත. කාන්තාවන් තවදුරටත් සාම්ප්‍රදායික භූමිකාවන් තුළ සිරවී සිටි අතර, මතුපිටින් "සමාජවාදී" යැයි කියනු ලබන සමාජවල පවා පුරුෂ ආධිපත්‍යයේ යටින් පවතින ව්‍යුහය එලෙසම පැවතුණි.

විප්ලවවාදී වාචාලකම් පැවතියද, මෙම පාලන තන්ත්‍රයන් බොහෝ විට ධනවාදය විසින් පෝෂණය කරන ලද පීතෘමූලික ව්‍යුහයන්ම පවත්වාගෙන ගිය අතර, එහිදී කාන්තාවන් තවමත් ද්විතීයික පුරවැසියන් ලෙස හෝ ඊටත් වඩා නරක ලෙස පෞද්ගලික දේපළ ලෙස සලකනු ලැබීය. උත්ප්‍රාසාත්මක කරුණ නම්, මෙම පීතෘමූලික බාධකවලින් කාන්තාවන් නිදහස් කිරීමට අපොහොසත් වීමෙන්, සමාජවාදී රාජ්‍යයන් තමන් පෙරලා දැමීමට උත්සාහ කළ ධනවාදී පද්ධතියේ ප්‍රධාන අංගයන්ම තමන් තුළ රඳවා ගැනීමයි. සමහර විට ඔවුන් සැබවින්ම කාන්තාවන් දේපළක් ලෙස සැලකීමෙන් නිදහස් කළේ නම්, සමාජවාදයට වඩා ශක්තිමත් පදනමක් තිබෙන්නට ඉඩ තිබුණි. නමුත් ඒ වෙනුවට, ඔවුහු පෞද්ගලික දේපළවල එක් තීරණාත්මක කුළුණක් ඉතිරි කළ අතර, අවසානයේදී ඔවුන් බිඳ දැමීමට අපොහොසත් වූ පීතෘමූලික ව්‍යුහයන් ඔවුන්ගේ බිඳ වැටීමට දායක විය.

ධනවාදය ලොව පුරා ව්‍යාප්ත වෙද්දී, එය අඛණ්ඩව පරිණාමය විය. විශේෂයෙන්ම 20 වන සියවසේදී තාක්ෂණික විප්ලවයේ (Technical Revolution) පැමිණීම සහ ගෝලීය වෙළඳපලවල නැගීම සමඟ මෙය තවදුරටත් තීව්‍ර විය. 20 වන සියවසේ මැද භාගයේ ආරම්භ වූ තාක්ෂණික විප්ලවය, පරිගණකකරණය, විදුලි සංදේශ සහ ස්වයංක්‍රීයකරණය (automation) යන අංශවල දියුණුව මගින් සංලක්ෂිත විය. මෙම වර්ධනයන් කර්මාන්ත සහ ආර්ථිකයන් විප්ලවීය වෙනසකට ලක් කළ අතර ඒවා වඩාත් කාර්යක්ෂම සහ ඵලදායී කළේය. කෙසේ වෙතත්, කාර්මික විප්ලවය මෙන්ම මෙම නව ධනවාදී රැල්ල ද ගොඩනැගුණේ පීතෘමූලික පදනම මතය. තාක්ෂණය කෙරෙහි පාලනය සහ ඉන් උත්පාදනය වූ ධනය අතලොස්සක් වූ, ප්‍රධාන වශයෙන් පිරිමි ප්‍රභූන් අත කේන්ද්‍රගත විය.

තාක්ෂණික විප්ලවය සූරාකෑමේ පරාසය හුදෙක් ශාරීරික ශ්‍රමයෙන් ඔබ්බට ව්‍යාප්ත කළේය. දැන් කම්කරුවන් ඩිජිටල් තාක්ෂණය හරහා නව ආකාරයේ නිරීක්ෂණ සහ පාලනයන්ට යටත් කර ඇත. ගෝලීය ධනවාදයේ නැගීම සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල් සූරාකෑම ද තීව්‍ර කළ අතර, එහිදී රෙගුලාසි අඩු සහ අඩු වැටුප් සහිත කලාප වෙත ශ්‍රමය බාහිරින් ලබා ගැනීම (outsourced) සිදු විය. මෙම කලාපවල, විශේෂයෙන්ම ගිනිකොනදිග ආසියාවේ කාන්තාවන්, ගෝලීය වෙළඳපල සඳහා භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය කිරීම සඳහා කර්කශ තත්ත්වයන් යටතේ කර්මාන්තශාලාවල වැඩ කරමින් බොහෝ විට වඩාත්ම අවදානමට ලක් වූ පිරිස බවට පත් විය. මෙහිදී ද පීතෘමූලිකත්වය, ධනවාදය සහ පුරුෂාත්ම හීනනය එකිනෙක ඡේදනය වෙමින් මෙම සූරාකෑමේ පද්ධතීන් හැඩගැස්වීමේදී ප්‍රධාන භූමිකාවක් ඉටු කළේය.

නමුත් ධනවාදයේ මෙම පරිණාමයේ වඩාත්ම භයානක ප්‍රතිඵලය වී ඇත්තේ එය විසින් නිර්මාණය කර ඇති පාරිසරික අර්බුදයයි. කාර්මික සහ තාක්ෂණික විප්ලවයන් ස්වභාවික සම්පත් නිස්සාරණය සහ පරිභෝජනය පෙර නොවූ විරූ ලෙස ඉහළ නැංවීමට හේතු වූ අතර, එමගින් දැඩි පාරිසරික පරිහානියක් ඇති විය. වනාන්තර විනාශය, දූෂණය සහ පොසිල ඉන්ධන අධික ලෙස භාවිත කිරීම යන සියල්ල පෘථිවිය උණුසුම් වීමට දායක වී ඇත—එය දැන් අපේ කාලයේ තීරණාත්මක අර්බුදය බවට පත් වී තිබේ. පරිසරය ධනවාදී සූරාකෑමට ලක් කිරීම නිසා ඇති වූ ගෝලීය උණුසුම, සහස්‍ර ගණනාවක් පුරා මිනිසුන් සහ සොබාදහම යන දෙකම පාලනය කිරීමට උත්සාහ කළ එම පිරිමි ආධිපත්‍යය සහිත පද්ධතීන්ගේම සෘජු ප්‍රතිඵලයකි.

අද වන විට, පුරුෂාත්ම හීනනය, පීතෘමූලිකත්වය සහ ධනවාදය අතර සම්බන්ධය වෙන කවරදාටත් වඩා පැහැදිලිය. නියෝලිතික් යුගයේ කාන්තාවන් සහ ඉඩම් හිමිකාරිත්වයෙන් ආරම්භ වූ ධනවාදී පද්ධතිය, ශ්‍රමය සහ ස්වභාවධර්මය දිගින් දිගටම සූරාකන ගෝලීය බලවේගයක් දක්වා වර්ධනය වී ඇත. ධනවාදය නිසා සිදුවන පාරිසරික විනාශය හුදෙක් අතුරු ඵලයක් නොවේ—එය ඉතිහාසය පුරා පිරිමින් ආධිපත්‍යය දැරීමට සහ පාලනය කිරීමට පෙළඹවූ එම ගැඹුරින් මුල් බැසගත් අනාරක්ෂිත භාවයේම රෝග ලක්ෂණයකි. ගෝලීය උණුසුම යනු බොහෝ දුරට පිරිමින් විසින් මෙහෙයවන ලද ධනවාදයේ අවසාන ප්‍රතිඵලයයි—එනම් ග්‍රහලෝකයේ සහ එහි වැසියන්ගේ යහපැවැත්මට වඩා ලාභය සහ පාලනයට ප්‍රමුඛත්වය දෙන පද්ධතියක ප්‍රතිඵලයකි.

අවසාන වශයෙන්, කාර්මික සහ තාක්ෂණික විප්ලවයන් ලෝකය විශ්මයජනක ලෙස පරිවර්තනය කරන්නට ඇති නමුත්, ඒවා නියෝලිතික් යුගයේ ආරම්භ වූ පීතෘමූලික සූරාකෑමේ පද්ධතීන් ද තවදුරටත් ශක්තිමත් කළේය. ආධිපත්‍යය සහ පාලනය සඳහා නිරන්තර අවශ්‍යතාවයක් ඇති පුරුෂාත්ම හීනනය, අතීතයේ කෘෂිකාර්මික සමාජවල සිට අද ගෝලීයකරණය වූ ආර්ථිකයන් දක්වා ධනවාදයේ පරිණාමය පිටුපස ඇති ගාමක බලවේගය වී ඇත. අප දැන් මුහුණ දෙන පාරිසරික අර්බුදය මෙම සූරාකෑමේ ඉතිහාසයේ සෘජු ප්‍රතිඵලයක් වන අතර, එයට විසඳුම් සෙවීම සඳහා සහස්‍ර ගණනාවක් පුරා මානව ශිෂ්ටාචාරය හැඩගැස්වූ පීතෘමූලික පද්ධතීන් බිඳ දැමීම අවශ්‍ය වේ.

පුරුෂාත්ම හීනනය, පීතෘමූලිකත්වය සහ ධනවාදය: වෙන් කළ නොහැකි ත්‍රිත්වය

මානව සමාජයන්හි වර්ධනය දෙස බලන විට, පීතෘමූලිකත්වයේ නැගීම, ධනවාදය සහ අද අප දකින සංකීර්ණ සමාජ-ආර්ථික පද්ධතීන් එකට බැඳ තබන එක් පොදු නූලක් පැහැදිලිව පෙනෙන්නට තිබේ: එනම් පුරුෂාත්ම හීනනයයි (male inferiority). ගැඹුරින් මුල් බැසගත් අනාරක්ෂිත බව මත පදනම් වූ, ආධිපත්‍යය, පාලනය සහ හිමිකාරිත්වය සඳහා වූ මෙම පෙළඹවීම ශිෂ්ටාචාර, ආර්ථිකයන් සහ ගෝලීය බල ගතිකත්වයන් හැඩගස්වා ඇත. පුරුෂාත්ම හීනනය, පාලනය සහ තමාගේ වටිනාකම තහවුරු කර ගැනීම සඳහා වූ සහජ අවශ්‍යතාවයක් ලෙස, නියෝලිතික් යුගයේ සිට මතු වී කාර්මික හා තාක්ෂණික විප්ලවයන් හරහා අඛණ්ඩව පැමිණි පීතෘමූලික සහ ධනවාදී පද්ධතීන් සඳහා යටින් පවතින ඉන්ධනය ලෙස ක්‍රියා කර ඇත.

මෙම ත්‍රිත්වය—පුරුෂාත්ම හීනනය, පීතෘමූලිකත්වය සහ ධනවාදය—වෙන් කළ නොහැකි ලෙස එකිනෙක බැඳී පවතී. පුරුෂාත්ම හීනනය ආධිපත්‍යය සඳහා වූ අවශ්‍යතාවයට මග පාදන අතර, එය පිරිමින් කාන්තාවන් සහ සමාජය කෙරෙහි බලය දරන පද්ධතියක් වන පීතෘමූලිකත්වය ලෙස ප්‍රකාශ වේ. පීතෘමූලිකත්වය, අනෙක් අතට, සම්පත්, ශ්‍රමය සහ මිනිසුන් පවා අයිති කර ගැනීම සහ සූරාකෑම මත ගොඩනැගුණු පද්ධතියක් වන ධනවාදය සඳහා පදනම දමයි. මේ සියල්ල පිටුපස ඇති ගාමක බලවේගය වන්නේ අනාරක්ෂිත බවින් පෝෂණය වූ, තමා උසස් බව පෙන්වීමට පිරිමින් තුළ ඇති අවශ්‍යතාවයයි. ඉතිහාසය පුරාම, පිරිමින් තම ආධිපත්‍යය තහවුරු කර ගැනීමට උත්සාහ කර ඇත්තේ අන් අයව—කාන්තාවන්, ඉඩම් සහ දැන් මුළුමනින්ම ආර්ථිකයන් පවා—පාලනය කිරීම මගිනි.

ශිෂ්ටාචාරයේ මුල් අවධියේ සිටම, පුරුෂාත්ම හීනනය සහ කාන්තාවන් කෙරෙහි වූ පාලනය අතර සබඳතාව පැහැදිලිව දක්නට ලැබුණි. තම බලය තහවුරු කර ගැනීමේ අවශ්‍යතාවය දැනුණු පිරිමින්, කාන්තාවන් දේපළක් ලෙස "සොයා ගත්" අතර පසුව එම අයිතිය ඉඩම් සහ ශ්‍රමය දක්වා ව්‍යාප්ත කළහ. සූරාකෑම මත පදනම් වූ මෙම හිමිකාරිත්වය, පීතෘමූලිකත්වයේත් පසුව ධනවාදයේත් අඩිතාලම බවට පත් විය. නියෝලිතික් යුගයේදී, කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදනය කෙරෙහි පිරිමින් ඇති කරගත් පාලනය මෙම පද්ධතීන් ශක්තිමත් කළ අතර, කාලයත් සමඟ සූරාකෑමේ චක්‍රය තවදුරටත් ගැඹුරු විය. කාන්තාවන්ගේ ස්වාධීනත්වය ක්‍රමානුකූලව උදුරා ගනිමින්, ඔවුන්ව වචනාර්ථයෙන් මෙන්ම සංකේතාත්මකව ද ශ්‍රමය ප්‍රතිනිෂ්පාදනය කිරීමේ භූමිකාවට පමණක් සීමා කරන ලදී.

සමාජයන් වඩාත් සංකීර්ණ වෙද්දී, පාලනය කිරීමේ අවශ්‍යතාවය පවුල් ඒකකයෙන් ඔබ්බට ගොස් ආර්ථික හා දේශපාලන ක්ෂේත්‍ර දක්වා විහිදී ගියේය. ධනවාදී ආර්ථිකයන් තුළ, පිරිමින් උත්සාහ කළේ හුදෙක් කාන්තාවන් පමණක් නොව සමස්ත ශ්‍රම බලකායන් සහ කර්මාන්ත පාලනය කිරීමටයි. කාර්මික විප්ලවය මෙම ගතිකත්වය තීව්‍ර කළ අතර, පිරිමි ප්‍රභූන් කර්මාන්තශාලා, සම්පත් සහ නිෂ්පාදනය පාලනය කළහ. මානව ශ්‍රමය, විශේෂයෙන්ම කාන්තා ශ්‍රමය සූරාකෑම ස්වභාවධර්මය සූරාකෑමට සමාන්තරව සිදු විය. ගෘහස්ථ ක්ෂේත්‍රය පාලනය කිරීමට උත්සාහ කළ එම පිරිමින්ම ස්වභාවික ලෝකය ද තමාට අයිති කර ගත හැකි සහ සූරාකෑ හැකි තවත් සම්පතක් ලෙස සලකමින් එය දමනය කිරීමට උත්සාහ කළහ.

නමුත් පුරුෂාත්ම හීනනය, පීතෘමූලිකත්වය සහ ධනවාදය යන මෙම ත්‍රිත්වය හුදෙක් ඉතිහාසයට පමණක් සීමා වූවක් නොවේ—එය නූතන සමාජය ද අඛණ්ඩව හැඩගස්වමින් පවතී. ස්ත්‍රී පුරුෂ සමානාත්මතාවයේ සහ කාන්තා අයිතිවාසිකම්වල දියුණුවක් තිබියදීත්, පීතෘමූලිකත්වයේ යටින් පවතින පද්ධතීන් ගෝලීය ධනවාදය තුළ ගැඹුරින් තැන්පත් වී ඇත. ආධිපත්‍යය සඳහා වූ අවශ්‍යතාවයක් ලෙස ප්‍රකාශ වන පුරුෂාත්ම හීනනය, ධනවාදී සූරාකෑම අඛණ්ඩව මෙහෙයවයි. ප්‍රජනන අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ විවාද හරහා කාන්තා ශරීරය පාලනය කිරීම හෝ සේවා ස්ථානයේ කාන්තාවන්ට ලැබෙන අසමාන වැටුප් වේවා, අපේ ලෝකය අර්ථ දක්වන ආර්ථික ව්‍යුහයන් තුළ පිරිමින් විසින් මෙහෙයවන පීතෘමූලිකත්වයේ නූල් තවමත් පැහැදිලිව දැකගත හැකිය.

සැබවින්ම, ධනවාදය පවතින්නේම පුරුෂාත්ම හීනනය මත යැයි කෙනෙකුට තර්ක කළ හැකිය. මෙම පද්ධතිය මගින් බලය සහ පාලනය සොයන්නන්ව—එය ශ්‍රමය, ධනය හෝ ස්වභාවික සම්පත් කෙරෙහි වූ පාලනය වේවා—ඇගයීමට ලක් කරයි. ධනවාදය යනු එහි ස්වභාවයෙන්ම ලාභය සහ ආධිපත්‍යයට ප්‍රමුඛත්වය දෙන තරඟකාරී පද්ධතියකි. මේවා පීතෘමූලික වටිනාකම් සමඟ දැඩි ලෙස බද්ධ වී ඇති ගුණාංගයි. අනාරක්ෂිත බව සහ තමාගේ ශ්‍රේෂ්ඨත්වය ඔප්පු කිරීමේ අවශ්‍යතාවයෙන් පෙළෙන පිරිමින්ට ධනවාදය යනු කදිම මාවතකි. ධනය රැස් කිරීම, ආයතනික ඉණිමඟේ ඉහළට යාම හෝ වෙළඳපලවල් කෙරෙහි පාලනය පැතිරවීම හරහා වේවා, ධනවාදය පිරිමින්ට තම ගැඹුරු අනාරක්ෂිත බව පිළිබිඹු කරන ආකාරයෙන් තම ආධිපත්‍යය තහවුරු කිරීමට ඉඩ සලසයි.

එපමණක් නොව, මිනිසුන් හෝ පරිසරය වේවා සූරාකෑම මත පදනම් වූ ධනවාදයේ ස්වභාවය, කාන්තාවන් යටපත් කරන පීතෘමූලික පද්ධතීන් හා සමාන වේ. මුල්කාලීන සමාජවල පිරිමින් කාන්තාවන් පාලනය කිරීමට උත්සාහ කළා සේම, ධනවාදී පද්ධතීන් විශේෂයෙන් සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල ශ්‍රම බලකායන් පාලනය කිරීමට සහ සූරාකෑමට උත්සාහ කරයි. මෙම සූරාකෑමේ බර බොහෝ විට දරන කාන්තාවන්, අඩු වැටුප්, අනාරක්ෂිත සේවා තත්ත්වයන් සහ වෘත්තීය දියුණුව සඳහා ඇති සීමිත අවස්ථාවන්ට යටත් වේ. මෙම සූරාකෑමේ චක්‍රය සහස්‍ර ගණනාවක් තිස්සේ පැවති පීතෘමූලික පාලනයේ සෘජු අඛණ්ඩ පැවැත්මක් වන අතර, එය දැන් ගෝලීයකරණය වූ ධනවාදය හරහා ප්‍රකාශ වේ.

මෙම ත්‍රිත්වයේ පැහැදිලිම උදාහරණයක් වන්නේ ගෝලීය පාරිසරික අර්බුදයයි. ලාභය සඳහා වූ ධනවාදී මෙහෙයුම පරිසර පද්ධති විනාශ කිරීමට, වනාන්තර විනාශයට, දූෂණයට සහ වඩාත්ම කැපී පෙනෙන ලෙස ගෝලීය උණුසුමට හේතු වී ඇත. පාලනය සහ ආධිපත්‍යය සඳහා නිරන්තර අවශ්‍යතාවයක් ඇති පුරුෂාත්ම හීනනය, මානව ක්ෂේත්‍රයෙන් ඔබ්බට ගොස් සොබාදහම දක්වාම විහිදී යයි. පෘථිවිය අයිති කර ගත හැකි, සූරාකෑ හැකි සහ ලාභ ලැබිය හැකි තවත් එක් "සම්පතක්" ලෙස සලකනු ලැබේ. වරක් කාන්තාවන් පිරිමින්ගේ දේපළක් ලෙස සැලකූවා සේම, ස්වභාවික ලෝකය ද ධනවාදී සූරාකෑමට යටත් කර ඇත. එහි ප්‍රතිඵලය වී ඇත්තේ පෘථිවිය බිඳ වැටීමේ අද්දරට පැමිණීමයි. පාරිසරික විනාශය මානව පැවැත්මට පමණක් නොව පෘථිවියේ සමස්ත ජීවයටම තර්ජනයක් වී ඇත.

මෙම අයුරින් බලන කල, පුරුෂාත්ම හීනනය, පීතෘමූලිකත්වය සහ ධනවාදය යන ත්‍රිත්වයෙන් මිදීම අපහසු බව පෙනේ. මෙම පද්ධතීන් එකිනෙකාගෙන් පෝෂණය වන අතර එකිනෙකාගේ බලය ශක්තිමත් කරයි. පුරුෂාත්ම හීනනය ආධිපත්‍යය සඳහා වූ අවශ්‍යතාවය මෙහෙයවන අතර එය සමාජයේ පීතෘමූලික පාලනයට මග පාදයි. පීතෘමූලිකත්වය පසුව ශ්‍රමය, කාන්තාවන් සහ පරිසරය සූරාකෑම මත ගොඩනැගුණු ධනවාදය සඳහා පදනම සපයයි. මෙම බලවේග එක්ව මානව ඉතිහාසය හැඩගස්වා ඇති අතර, අද අප මුහුණ දෙන සමාජ, ආර්ථික සහ පාරිසරික අර්බුද කරා අපව ගෙන ගොස් ඇත.

මෙම චක්‍රය බිඳ දැමීම සඳහා, අප ධනවාදයට පමණක් නොව, එයට පදනම වන පීතෘමූලික වටිනාකම්වලට ද මුහුණ දිය යුතුය. නිදසුනක් වශයෙන්, පාරිසරික අර්බුදයට විසඳුම් සෙවීම සඳහා හුදෙක් තාක්ෂණික විසඳුම්වලට වඩා එහා ගිය, බලය, ආධිපත්‍යය සහ පාලනය දෙස අප බලන ආකාරයේ මූලික වෙනසක් අවශ්‍ය වේ. සොබාදහම සූරාකෑම කාන්තාවන් සූරාකෑම සමඟ සෘජුවම සම්බන්ධ වන අතර, ඒ දෙකම මෙහෙයවනු ලබන්නේ වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ පැවති එම පීතෘමූලික පද්ධතීන් මගිනි. මෙම පද්ධතීන් බිඳ දැමීමෙන් සහ ඒවා මෙහෙයවන පුරුෂාත්ම හීනතා සංකීර්ණයට අභියෝග කිරීමෙන් පමණක්, අපට වඩාත් සාධාරණ සහ තිරසාර ලෝකයක් නිර්මාණය කිරීම ආරම්භ කළ හැකිය.

කූටප්‍රාප්තිය: ගෝලීය උණුසුම යනු අවසාන ප්‍රතිඵලයයි

පුරුෂාත්ම හීනනය, පීතෘමූලිකත්වය සහ ධනවාදය යන ත්‍රිත්වයේ ප්‍රතිඵල හුදෙක් සමාජීය හෝ ආර්ථිකමය ඒවා පමණක් නොවේ—ඒවා අපේ පැවැත්ම පිළිබඳ ප්‍රශ්නයකි. ගෝලීය උණුසුම (Global Warming) යනු සමහර විට මෙම ත්‍රිත්වයේ වඩාත්ම ගැඹුරු සහ භයානක ප්‍රතිඵලය විය හැකිය. වසර දහස් ගණනාවක් පුරා, පිරිමින් විසින් මෙහෙයවන ලද පාලන පද්ධතීන් පෘථිවිය දෙස බැලුවේ ඔවුන් කාන්තාවන් සහ ශ්‍රමය දෙස බැලූ ආකාරයටමය: එනම් අයිති කර ගත හැකි, සූරාකෑ හැකි සහ දමනය කළ හැකි දෙයක් ලෙසය. පීතෘමූලික පද්ධතීන් හරහා හෝ ධනවාදී සූරාකෑම හරහා වේවා, මිනිසුන් කෙරෙහි ආධිපත්‍යය තහවුරු කිරීමට භාවිතා කළ එම යාන්ත්‍රණයන්ම සොබාදහමට ද අදාළ කරන ලදී. ශතවර්ෂ ගණනාවක් පුරා සිදු වූ පාරිසරික සූරාකෑමේ ප්‍රතිඵලයක් වන ගෝලීය උණුසුම යනු, මෙම පිරිමි මූලික බල ව්‍යුහයන්ගේ අවසාන කූටප්‍රාප්තියයි.

නිමක් නැති වර්ධනය සහ ලාභය යන සංකල්පය මත ගොඩනැගුණු ධනවාදී පද්ධතිය, ස්වභාවික සම්පත් නිස්සාරණය කිරීම මත දැඩි ලෙස රඳා පවතී. කෘෂිකර්මාන්තය සඳහා විශාල වනාන්තර විනාශ කිරීමේ සිට කාර්මික නිෂ්පාදනය සඳහා පොසිල ඉන්ධන දහනය කිරීම දක්වා, ධනවාදයේ සම්පත් පිපාසය දැවැන්ත පරිමාණයේ පාරිසරික විනාශයකට මග පාදා ඇත. නමුත් මෙම සූරාකෑමේ මූලයන් හුදෙක් ආර්ථික පද්ධතියකට වඩා ගැඹුරට විහිදේ—ඒවා මානව ඉතිහාසය හැඩගැස්වූ පීතෘමූලික වටිනාකම් සමඟ බැඳී පවතී. නියෝලිතික් යුගයේදී පිරිමින් කාන්තාවන්ගේ ශරීරය සහ ශ්‍රමය පාලනය කිරීමට උත්සාහ කළා සේම, ඔවුන් පෘථිවිය පාලනය කිරීමට සහ සූරාකෑමට ද උත්සාහ කර ඇත.

ආධිපත්‍යය සඳහා නොපසුබස්නා අවශ්‍යතාවයක් ඇති පුරුෂාත්ම හීනනය (male inferiority), පාරිසරික අර්බුදය තුළ කේන්ද්‍රීය භූමිකාවක් ඉටු කර ඇත. ඉතිහාසය පුරාම පිරිමින් උත්සාහ කර ඇත්තේ යටත් කර ගැනීම් හරහා තම ශ්‍රේෂ්ඨත්වය ඔප්පු කිරීමටයි—එය ඉඩම්, මිනිසුන් හෝ සම්පත් යටත් කර ගැනීමයි. සූරාකෑමට ලක්විය යුතු සම්පතක් ලෙස සලකනු ලැබූ පෘථිවිය, මෙම ආධිපත්‍යයේ අවසාන සංකේතය බවට පත් විය. ආර්ථික ලාභය හඹා යාමේදී වනාන්තර හෙළි කරන ලදී, ගංගා හරස් කර වේලි බඳින ලදී සහ සමස්ත පරිසර පද්ධතීන්ම විනාශ කරන ලදී. පැරණි ශිෂ්ටාචාරවල කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදනය පාලනය කළ එම පිරිමින්ම පසුව කාර්මික නිෂ්පාදනය පාලනය කළ අතර, දැන් ඔවුන් පෘථිවියේ සම්පත් අඛණ්ඩව සූරාකන ගෝලීය වෙළඳපලවල් පාලනය කරති.

සොබාදහම සූරාකෑම සහ කාන්තාවන් සූරාකෑම අතර පවතින සමානකම් විශ්මයජනක ය. කාන්තාවන් වෙළඳ භාණ්ඩ බවට පත් කර පිරිමි පාලනයට නතු කළා සේම, ධනවාදය යටතේ පෘථිවිය ද වෙළඳ භාණ්ඩයක් බවට පත් කර ඇත. පීතෘමූලික පාලනය පවත්වා ගැනීම සඳහා කාන්තාවන්ගේ ශ්‍රමය සහ ශරීරය සූරාකෑවා සේම, ස්වභාවික සම්පත් ද එහි දිගුකාලීන ප්‍රතිවිපාක ගැන නොසිතා නිස්සාරණය කර පරිභෝජනය කරනු ලැබේ. මානව ඉතිහාසයේ මුල් අවධියේදී කාන්තාවන් අයිති කර ගැනීමට හේතු වූ එම ආධිපත්‍යය සඳහා වූ පෙළඹවීමම දැන් පරිසරය විනාශ කිරීමට හේතු වී ඇති අතර, ගෝලීය උණුසුම යනු එහි නොවැළැක්විය හැකි ප්‍රතිඵලයයි.

වඩාත්ම භයානක කරුණ නම්, ගෝලීය උණුසුම යනු හුදෙක් පාරිසරික ගැටලුවක් පමණක් නොවීමයි—එය සමාජ සාධාරණත්වය සහ අසමානතාවය පිළිබඳ ගැටලු සමඟ ද ගැඹුරින් බද්ධ වී ඇත. දේශගුණික විපර්යාසවලින් වඩාත්ම පීඩාවට පත්වන ප්‍රජාවන් වන්නේ බොහෝ විට දුප්පත්ම සහ වඩාත්ම අවදානමට ලක්විය හැකි පිරිස්ය, විශේෂයෙන්ම සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල ජනයාය. මෙම කලාපවල කාන්තාවන් පාරිසරික පරිහානියේ ප්‍රතිඵලවලට මුහුණ දෙන ප්‍රධාන පිරිස බවට පත් වේ. තම පවුල් සඳහා ආහාර සහ ජලය සපයන ප්‍රධානීන් ලෙස, නියඟය, ගංවතුර සහ අනෙකුත් දේශගුණික විපත්වලින් කාන්තාවන් අසමානුපාතික ලෙස පීඩාවට පත් වේ. මෙහිදී ද පීතෘමූලිකත්වය සහ ධනවාදය ඡේදනය වීම නිසා, මානව සුභසාධනයට වඩා ලාභය සහ පාලනයට ප්‍රමුඛත්වය දෙන පුරුෂ මූලික පද්ධතීන් ඉදිරියේ කාන්තාවන් අසරණ වේ.

ගෝලීය උණුසුම යනු දිගුකාලීන තිරසාරභාවයට වඩා කෙටිකාලීන ලාභයට ප්‍රමුඛත්වය දෙන පද්ධතියක ප්‍රතිඵලයකි—එය පිරිමින් විසින් මෙහෙයවන ලද ධනවාදී ආර්ථිකයන්හි ලක්ෂණයකි. පරිසරය විනාශ කරමින් ලාභය හඹා යාමෙන් පිළිබිඹු වන්නේ සහස්‍ර ගණනාවක් පුරා පීතෘමූලික පාලනය තුළ පැවති එම අදූරදර්ශීභාවයම වේ. අනාරක්ෂිත බව සහ තමාගේ ශ්‍රේෂ්ඨත්වය ඔප්පු කිරීමේ අවශ්‍යතාවය නිසා පිරිමින් ඉතිහාසය පුරාම අන් අයගේ යහපැවැත්මට වඩා තම බලයට ප්‍රමුඛත්වය දී ඇත. පාරිසරික අර්බුදයේ හදවතෙහි ඇත්තේ ද මෙම මානසිකත්වයයි. දේශගුණික විපර්යාසවල දිගුකාලීන බලපෑම්වලට විසඳුම් සෙවීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම යනු, කාන්තාවන්, ශ්‍රමය සහ දැන් මුළු මහත් පෘථිවියම සූරාකෑමට මග පෑදූ එම පිරිමි මූලික ආධිපත්‍යයේම දිගුවකි.

කාර්මික සහ තාක්ෂණික විප්ලවයන් ආර්ථික වර්ධනය සහ තාක්ෂණික දියුණුව ගෙන ආ අතරම, පෘථිවියේ විනාශය ද වේගවත් කළේය. කර්මාන්තශාලා, තෙල් කැණීම් මධ්‍යස්ථාන සහ පතල් කර්මාන්තය පරිසර පද්ධති විනාශ කිරීමටත්, වාතය සහ ජලය දූෂණය කිරීමටත්, ගෝලීය උෂ්ණත්වය ඉහළ යාමටත් දායක වී ඇත. පොසිල ඉන්ධන පාලනයකින් තොරව දහනය කිරීම හරහා හරිතාගාර වායු ඉහළ ගොස් ඇති අතර, එමගින් පෘථිවි වායුගෝලය තුළ තාපය රඳවා තබා ගනිමින් ගෝලීය උෂ්ණත්වය ඉහළ නැංවීමට හේතු වේ. මෙය වඩාත් දරුණු කාලගුණික විපර්යාස, මුහුදු මට්ටම ඉහළ යාම සහ ජෛව විවිධත්වය අහිමි වීමට මග පාදා ඇත. මෙම පාරිසරික විනාශයේ හරය වන්නේ ලාභය සඳහා වූ ධනවාදී මෙහෙයුමයි—එම මෙහෙයුම මානව ඉතිහාසය හැඩගැස්වූ එම පීතෘමූලික පාලන සහ සූරාකෑමේ පද්ධතීන් තුළම මුල් බැස ඇත.

අද වන විට, ගෝලීය උණුසුම යනු පුරුෂාත්ම හීනනය, පීතෘමූලිකත්වය සහ ධනවාදය යන ත්‍රිත්වයේ අවසාන ප්‍රතිඵලය ලෙස අප ඉදිරියේ පවතී. පිරිමින්ව කාන්තාවන්, ඉඩම් සහ ශ්‍රමය පාලනය කිරීමට පෙළඹවූ එම අනාරක්ෂිත බවම දැන් පරිසරය පාලනය කිරීමට සහ විනාශ කිරීමට මග පාදා ඇත. ගෝලීය උණුසුම යනු ධනවාදයේ රෝග ලක්ෂණයක් පමණක් නොවේ—එය වසර දහස් ගණනක් පුරා මානව ශිෂ්ටාචාරය අර්ථ දැක්වූ පාලනය සඳහා වූ පිරිමි මූලික අවශ්‍යතාවයේ පිළිබිඹුවකි. පෘථිවිය සූරාකෑම, කාන්තාවන් සූරාකෑම සේම, තිරසාරභාවය සහ සමානාත්මතාවයට වඩා බලය සහ ලාභය අගය කරන පද්ධතියක ප්‍රතිඵලයකි.

ගෝලීය උණුසුමට විසඳුම් සෙවීම සඳහා, අප එයට හේතු වූ ආර්ථික පද්ධතීන්ට පමණක් නොව, එම පද්ධතීන්ට පදනම වූ පීතෘමූලික වටිනාකම්වලට ද මුහුණ දිය යුතුය. පාරිසරික අර්බුදය යනු හුදෙක් තාක්ෂණික ගැටලුවක් නොවේ—එය සමාජීය සහ සංස්කෘතික ගැටලුවකි. සොබාදහම සූරාකෑම කාන්තාවන් සූරාකෑම සමඟ ගැඹුරින් සම්බන්ධ වන අතර, ඒ දෙකම මෙහෙයවනු ලබන්නේ මානව ඉතිහාසය හැඩගැස්වූ එම පුරුෂාත්ම හීනතා සංකීර්ණයයි. ගෝලීය උණුසුමට සැබවින්ම මුහුණ දීම සඳහා, අප සූරාකෑම සහ පාලනය මෙහෙයවන පීතෘමූලික පද්ධතීන් බිඳ දමා, ඒ වෙනුවට සැමට තිරසාරභාවය, සමානාත්මතාවය සහ යුක්තිය ප්‍රමුඛ කොට සලකන පද්ධතීන් ආදේශ කළ යුතුය.

ධනවාදය සහ ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය අතර අන්තර්ඡේදනය: පස්වන ස්ත්‍රීවාදී රැල්ලක අවශ්‍යතාවය

ධනවාදය සහ පීතෘමූලිකත්වය නිසා ඇති වී තිබෙන සමාජයීය, ආර්ථික සහ පාරිසරික අර්බුද සමඟ ලෝකය පොරබදමින් සිටින විට, සාම්ප්‍රදායික ස්ත්‍රීවාදී ව්‍යාපාර කාන්තා අයිතිවාසිකම් දිනා දීමෙහිලා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කළද, මෙම ගැටලුවල ගැඹුරු මූලය වන පුරුෂාත්ම හීනනය (male inferiority) පිළිබඳව පූර්ණ අවධානය යොමු කර නොමැති බව පැහැදිලි වී තිබේ. අතීත ස්ත්‍රීවාදී රැලි ස්ත්‍රී පුරුෂ සමානාත්මතාවය වෙනුවෙන් කැපී පෙනෙන ප්‍රගතියක් අත්කර දුන්නද, ඒවා මගින් ස්පර්ශ කර ඇත්තේ ධනවාදය සහ ගෝලීය සූරාකෑම මෙහෙයවන පීතෘමූලික පද්ධතීන්හි මතුපිට ස්ථරය පමණි. දැන් නව රැල්ලක අවශ්‍යතාවය මතු වී ඇත: එනම් හුදෙක් ස්ත්‍රී පුරුෂ සමානාත්මතාවය පමණක් නොව, පිරිමින් විසින් මෙහෙයවනු ලබන සූරාකෑමේ මූලික යාන්ත්‍රණයන් බිඳ දමන සහ පීතෘමූලිකත්වය සහ ධනවාදය අතර ඇති සමස්ත අන්තර්ඡේදනයට පිළියම් යොදන "පස්වන ස්ත්‍රීවාදී රැල්ලකි" (Feminist Fifth Wave).

ස්ත්‍රීවාදයේ පළමු රැලි හතර එකිනෙකට වෙනස් අංශ කෙරෙහි අවධානය යොමු කළේය. 19 වන සියවසේ ආරම්භ වූ පළමු රැල්ල (First Wave), කාන්තා ඡන්ද අයිතිය සහ නීතිමය සමානාත්මතාවය වැනි මූලික අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් සටන් කළේය. 20 වන සියවසේ මැද භාගයේ මතු වූ දෙවන රැල්ල (Second Wave), ප්‍රජනන අයිතිවාසිකම්, ලිංගික නිදහස සහ සේවා ස්ථානයේ සමානාත්මතාවය වැනි ගැටලු දක්වා සටන ව්‍යාප්ත කළේය. 1990 දශකයේ තෙවන රැල්ල (Third Wave), කාන්තාවන්ගේ විවිධ අත්දැකීම් කෙරෙහි අවධානය යොමු කරමින්, දැඩි ස්ත්‍රී පුරුෂ සමාජභාවී සම්මතයන්ට එරෙහිව පෙනී සිටි අතර කළු ජාතික කාන්තාවන් සහ LGBTQ+ ප්‍රජාව ඇතුළු කොන් කරන ලද කණ්ඩායම්වල අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් හඬ නැගීය. ඉතා මෑතකදී, හතරවන රැල්ල (Fourth Wave) ඩිජිටල් ක්‍රියාකාරීත්වය (Digital Activism) භාවිතා කරමින්, විශේෂයෙන් #MeToo වැනි ව්‍යාපාර හරහා ලිංගික හිංසනයට එරෙහිව සටන් කරන අතර ජීවිතයේ සෑම අංශයකම කාන්තා නියෝජනය වෙනුවෙන් පෙනී සිටියි.

කෙසේ වෙතත්, මෙම රැලි මගින් පීතෘමූලිකත්වයේ විවිධ ස්වරූපයන්ට අභියෝග කළද, ඒවා යටින් පවතින පුරුෂාත්ම හීනනය පිළිබඳ ගැටලුවට සෘජුවම විසඳුම් ලබා දී නැත. පිරිමින්ව කාන්තාවන්, ශ්‍රමය සහ සොබාදහම කෙරෙහි ආධිපත්‍යය සහ පාලනය පැතිරවීමට පොළඹවන මෙම පුරුෂාත්ම හීනනය, ධනවාදී සහ පීතෘමූලික පද්ධතීන් තුළ අප දකින සූරාකෑමේ මූලික හේතුව ලෙස දිගටම පවතී. පස්වන ස්ත්‍රීවාදී රැල්ල තවදුරටත් ගැඹුරට යා යුතුය—එය පීතෘමූලිකත්වයේ සහ ධනවාදයේ මූල පද්ධතිය ලෙස පුරුෂාත්ම හීනනයට මුහුණ දිය යුතු අතර, අසමානතාවය සහ පාරිසරික විනාශය පවත්වාගෙන යන ව්‍යුහයන්ම බිඳ දැමිය යුතුය.

ස්ත්‍රීවාදී ව්‍යාපාරවල පරිණාමය සහ ඒවායේ සීමාවන්

අතීත ස්ත්‍රීවාදී ව්‍යාපාර කාන්තා අයිතිවාසිකම් සහ විමුක්තිය වෙනුවෙන් සටන් කළද, ඒවා බොහෝ දුරට අවධානය යොමු කළේ පවතින පද්ධතිය තුළ ඇති ගැටලුවලට මිස පද්ධතියට අභියෝග කිරීමට නොවේ. නිදසුනක් වශයෙන්, දෙවන රැල්ලේ ස්ත්‍රීවාදය සේවා ස්ථානයේ සමාන අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් සටන් කළ නමුත්, ධනවාදී පද්ධතියම ස්වභාවයෙන්ම සූරාකෑමේ ස්වභාවයක් ගන්නා බවත්, විශේෂයෙන්ම අඩු ආදායම්ලාභී සහ සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල කාන්තාවන්ට එය දැඩි ලෙස බලපාන බවත් හඳුනා ගැනීමට අපොහොසත් විය. කාන්තාවන්ට වැඩ කිරීමේ අයිතිය ලැබෙන්නට ඇති නමුත්, ඔවුන් එය කළේ පිරිමි ආධිපත්‍යය සහිත කර්මාන්තවල ප්‍රයෝජනය සඳහා තම ශ්‍රමය අඛණ්ඩව සූරාකනු ලබන රාමුවක් තුළය. පීතෘමූලික පාලනය මත මුල් බැසගත් ධනවාදී පද්ධතිය නොවෙනස්ව පැවතුණි.

එමෙන්ම, ස්ත්‍රීවාදී ව්‍යාපාර සෑම විටම පීඩනයේ අන්තර්ඡේදනය (Intersectionality) පිළිබඳව අවධානය යොමු කළේ නැත. කළු ජාතික කාන්තාවන්, ආදිවාසී කාන්තාවන් සහ ගෝලීය දකුණේ (Global South) කාන්තාවන් ප්‍රධාන පෙළේ ස්ත්‍රීවාදී කතිකාවන්ගෙන් බොහෝ විට බැහැර කරන ලදී. මෙම කාන්තාවන් ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය මත පදනම් වූ පීඩනයට පමණක් නොව, ගෝලීය ධනවාදය යටතේ ආර්ථික සූරාකෑමට ද මුහුණ දෙති. පස්වන ස්ත්‍රීවාදී රැල්ල මෙම අඩුව පිරවිය යුතුය. කාන්තාවන් සූරාකෑම යනු හුදෙක් ස්ත්‍රී පුරුෂ සමාජභාවය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් පමණක් නොව, එය ආර්ථික හා පාරිසරික ප්‍රශ්නයක් ද වන බව එය පිළිගත යුතුය.

පස්වන ස්ත්‍රීවාදී රැල්ල: පුරුෂාත්ම හීනනයට සහ ධනවාදී පීතෘමූලිකත්වයට මුහුණ දීම

පස්වන ස්ත්‍රීවාදී රැල්ල සහස්‍ර ගණනාවක් පුරා පීතෘමූලිකත්වය සහ ධනවාදය හැඩගස්වා ඇති පුරුෂාත්ම හීනතා සංකීර්ණයට සෘජුවම මුහුණ දෙමින් අලුත් මාවතක් විවෘත කළ යුතුය. කාන්තාවන්, ශ්‍රමය සහ සොබාදහම කෙරෙහි පිරිමින් පතුරවන ආධිපත්‍යය හුදෙක් සමාජීය ගැටලුවක් පමණක් නොව, එය වැටුප් අසමානතාවයේ සිට ගෝලීය උණුසුම දක්වා සෑම දෙයක්ම මෙහෙයවන පැවැත්ම පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් බව එය තේරුම් ගත යුතුය. මෙම රැල්ල හුදෙක් සමානාත්මතාවය ගැන පමණක් නොව, පිරිමින් විසින් මෙහෙයවනු ලබන පාලන පද්ධතීන් බිඳ දැමීම ගැන ද අවධාරණය කළ යුතුය.

පස්වන ස්ත්‍රීවාදී රැල්ල "පාරිසරික ස්ත්‍රීවාදය" (Ecofeminism) ද තමාට ඇතුළත් කර ගත යුතුය. එය කාන්තාවන් සූරාකෑම සහ පෘථිවිය සූරාකෑම අතර ඇති සම්බන්ධය ඉස්මතු කරන ව්‍යාපාරයකි. පාරිසරික ස්ත්‍රීවාදය තර්ක කරන්නේ, පුරුෂ අනාරක්ෂිත භාවයෙන් මෙහෙයවනු ලබන පීතෘමූලික පද්ධතීන්, කාන්තාවන් සහ සොබාදහම යන දෙකම පාලනය කළ යුතු, අයිති කර ගත යුතු සහ සූරාකෑ යුතු සම්පත් ලෙස සලකන බවයි. ධනවාදය යටතේ කාන්තා ශ්‍රමය අවතක්සේරු කර වෙළඳ භාණ්ඩයක් බවට පත් කළා සේම, ලාභය සඳහා පරිසරය ද විනාශ කර ඇත. පස්වන ස්ත්‍රීවාදී රැල්ල කාන්තාවන්ට සහ පරිසරයට ගරු කරන තිරසාර සහ සාධාරණ විකල්ප ප්‍රවර්ධනය කරමින් මෙම පද්ධතීන්ට අභියෝග කළ යුතුය.

ගෝලීය විමුක්තිය වෙනුවෙන් පෙනී සිටින කාන්තා මූලික මුලපිරීම්

සමාජ සාධාරණත්වය සහ පාරිසරික තිරසාරභාවය සඳහා වන ව්‍යාපාරවල ඉදිරියෙන්ම සිටින්නේ කාන්තාවන්ය. වනාන්තර විනාශයට එරෙහිව සටන් කරන ගෝලීය දකුණේ බිම් මට්ටමේ සංවිධානවල සිට, ජලය සහ ඉඩම් අයිතිවාසිකම් සුරැකීමට නායකත්වය දෙන ආදිවාසී කාන්තාවන් දක්වා, ස්ත්‍රී පුරුෂ සමාජභාවය, ආර්ථිකය සහ පාරිසරික යුක්තිය අතර ඇති අන්තර් සබඳතාවය හඳුනා ගන්නා පළමු පිරිස වන්නේ කාන්තාවන්ය. පස්වන ස්ත්‍රීවාදී රැල්ල මෙම මුලපිරීම් මත ගොඩනැගිය යුතු අතර, ධනවාදී සූරාකෑම සහ පීතෘමූලික පාලනය යන දෙකම බිඳ දමන පද්ධතිමය වෙනසක් සඳහා බල කළ යුතුය.

මීට එක් උදාහරණයක් වන්නේ ලතින් ඇමරිකාවේ ආදිවාසී කාන්තා ක්‍රියාකාරිනියන් තම ඉඩම්වලින් සම්පත් නිස්සාරණය කරන බහුජාතික සමාගම්වලට එරෙහිව කරන අරගලයයි. තම පරිසරය විනාශ වීම තම ප්‍රජාවන් සූරාකෑම සමඟ සෘජුවම සම්බන්ධ බව මෙම කාන්තාවෝ වටහාගෙන සිටිති. පීතෘමූලිකත්වය සහ ධනවාදය යනු එකම කාසියක දෙපැත්ත බවත්, එම පද්ධති දෙකම කාන්තා ශරීරයේ සිට ඔවුන් ජීවත් වන ඉඩම දක්වා සෑම දෙයක්ම පාලනය කිරීමට සහ වෙළඳ භාණ්ඩයක් බවට පත් කිරීමට උත්සාහ කරන බවත් ඔවුහු හඳුනා ගනිති.

එලෙසම, සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල කාන්තා මූලික ව්‍යාපාර තිරසාර කෘෂිකර්මාන්තය, පුනර්ජනනීය බලශක්තිය සහ පාරිසරික සංරක්ෂණය සඳහා විශාල මෙහෙවරක් ඉටු කර ඇත. දේශගුණික විපර්යාසවල දරුණුතම බලපෑමට මුහුණ දෙන මෙම කාන්තාවන්, පෘථිවිය වෙනුවෙන් සටන් කිරීම යනු තම අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් සටන් කිරීම බව වටහාගෙන සිටිති. පස්වන ස්ත්‍රීවාදී රැල්ල මෙම හඬවල් වඩාත් ප්‍රබල කළ යුතු අතර, පාරිසරික පරිහානිය සහ ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය මත පදනම් වූ සූරාකෑම යන දෙකටම පිළියම් යොදන විසඳුම් ප්‍රවර්ධනය කළ යුතුය.

විමුක්තිය සඳහා වන ගෝලීය කැඳවීම

පස්වන ස්ත්‍රීවාදී රැල්ල යනු හුදෙක් කාන්තාවන් සඳහා පමණක් වූ ව්‍යාපාරයක් නොවේ—එය ගෝලීය විමුක්තිය සඳහා වූ ව්‍යාපාරයකි. එය කාන්තාවන් පමණක් නොව පිරිමින්, කම්කරුවන්, කොන් කරන ලද ප්‍රජාවන් සහ පරිසරය පීඩාවට පත් කර ඇති පීතෘමූලික ධනවාදී පද්ධතීන් බිඳ දැමීමට උත්සාහ කරයි. එය බල ගතිකත්වයන් පිළිබඳ නැවත සිතා බැලීමටත්, පාලනය සහ ආධිපත්‍යය සඳහා වූ පිරිමි මූලික අවශ්‍යතාවය ප්‍රතික්ෂේප කිරීමටත් කැඳවුම් කරයි. ඒ වෙනුවට, එය සහයෝගීතාවය, සමානාත්මතාවය සහ තිරසාරභාවය මත පදනම් වූ පද්ධතීන් වෙනුවෙන් පෙනී සිටියි—එනම් මිනිස් සහ මිනිස් නොවන සියලු ජීවීන් අගය කරන සහ කෙටිකාලීන ලාභය සඳහා සම්පත් සූරාකෑම ප්‍රතික්ෂේප කරන පද්ධතීන්ය.

මෙය සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහා, පස්වන ස්ත්‍රීවාදී රැල්ල ධනවාදයේ පදනමට අභියෝග කරන ප්‍රතිපත්ති සඳහා බල කළ යුතුය. ලාභයට වඩා යහපැවැත්මට ප්‍රමුඛත්වය දෙන ආර්ථික පද්ධතීන්, එනම් සැමට සෞඛ්‍ය පහසුකම්, ජීවත්වීමට සරිලන වැටුප් සහ පාරිසරික ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් පෙනී සිටීම මෙයට ඇතුළත් වේ. එයින් අදහස් කරන්නේ ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය මත පදනම් වූ ප්‍රචණ්ඩත්වය, වැටුප් අසමානතාවය හෝ කාන්තා ශ්‍රමය වෙළඳ භාණ්ඩයක් බවට පත් කිරීම හරහා කාන්තාවන් අඛණ්ඩව සූරාකෑමට ඉඩ සලසන පීතෘමූලික පද්ධතීන් බිඳ දැමීමයි.

පස්වන ස්ත්‍රීවාදී රැල්ල ගෝලීය පාරිසරික අර්බුදයට ද විසඳුම් සෙවිය යුතුය. එය පොසිල ඉන්ධනවලින් බැහැර වී පුනර්ජනනීය බලශක්තිය කරා සංක්‍රමණය වීමට බල කළ යුතු අතර, දේශගුණික විපර්යාසවල බලපෑමට කාන්තාවන් (විශේෂයෙන් සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල) අවදානමට ලක් කරන සමාජ අසමානතාවලට පිළියම් යෙදිය යුතුය. ස්ත්‍රී පුරුෂ සමාජ සාධාරණත්වය පාරිසරික සාධාරණත්වය සමඟ සම්බන්ධ කිරීමෙන්, පස්වන ස්ත්‍රීවාදී රැල්ලට වඩාත් යුක්තිසහගත, සමානාත්මතාවයෙන් යුත් සහ තිරසාර ලෝකයක් නිර්මාණය කිරීමේ හැකියාව පවතී.

නිගමනය

පැලියෝලිතික් යුගයේ අවසානයේදී පිරිමින් තුලින් එලියට පැන්නා වූ පුරුෂාත්ම හීනනය (male inferiority) මගින් කාන්තාවන් "පෞද්ගලික දේපළක්" ලෙස හඳුනා ගැනීමේ සිට, පීතෘමූලික පාලනය මත මුල් බැසගත් ශිෂ්ටාචාරයන්හි නැගීම සහ අවසානයේ ධනවාදයේ වර්ධනය දක්වා—මෙම වෙන් කළ නොහැකි පුරුෂාත්ම හීනනය, පීතෘමූලිකත්වය සහ ධනවාදය යන ත්‍රිත්වය මානව ඉතිහාසයේ ගමන් මග හැඩගස්වා ඇත. කාන්තාවන්, සත්ව රැළවල් සහ ඉඩම් කෙරෙහි ආධිපත්‍යය පැතිරවීමේ ආශාවකින් ආරම්භ වූ දෙය, පසුව ශ්‍රමය, සම්පත් සහ අවසානයේ සමස්ත පරිසරයම සූරාකන පද්ධතීන් දක්වා පරිණාමය විය. මෙම පද්ධතීන්හි ප්‍රතිවිපාක හුදෙක් ඓතිහාසික ඒවා පමණක් නොවේ—ඒවා අද අපේ ලෝකය අර්ථ දක්වන සමාජ-ආර්ථික අසමානතාවයන්, පාරිසරික විනාශය සහ ගෝලීය උණුසුම යන අර්බුදයන් තුළ පැහැදිලිව දැකගත හැකිය.

ගැඹුරින් මුල් බැසගත් අනාරක්ෂිත බව මත පදනම් වූ පුරුෂාත්ම හීනනය, කාන්තාවන්, ශ්‍රමය සහ සොබාදහම කෙරෙහි ආධිපත්‍යය තහවුරු කිරීමට පිරිමින්ව පොළඹවා ඇති අතර, සහස්‍ර ගණනාවක් පුරා පවතින බල ධුරාවලියන් නිර්මාණය කර ඇත. පාලනය කිරීමට සහ සූරාකෑමට ඇති අවශ්‍යතාවය ලෙස ප්‍රකාශ වන මෙම අනාරක්ෂිත බව, පීතෘමූලිකත්වය සහ ධනවාදය යන දෙකටම පදනම දැමීය. පීතෘමූලිකත්වය විසින් කාන්තාවන් යටපත් කිරීම සාමාන්‍යකරණය කරමින් මෙම පද්ධතීන් තහවුරු කළ අතර, ධනවාදය එම යටපත් කිරීම ලාභයක් බවට පරිවර්තනය කළේය. මේවා එක්ව අද අප මුහුණ දෙන ගෝලීය අර්බුද කරා අපව මෙහෙයවූ "අශුද්ධ සන්ධානයක්" ගොඩනැගීය.

කාර්මික සහ තාක්ෂණික විප්ලවයන් පෙර නොවූ විරූ ආර්ථික වර්ධනයක් ගෙන ආ අතරම, මානව ශ්‍රමය සහ පරිසරය සූරාකෑම ද තීව්‍ර කරමින් ලෝකය බිඳ වැටීමේ අද්දරට තල්ලු කළේය. ධනවාදී සූරාකෑමේ අවසාන ප්‍රතිඵලය වන ගෝලීය උණුසුම යනු හුදෙක් පාරිසරික ගැටලුවක් නොවේ—එය ශතවර්ෂ ගණනාවක් පුරා පැවති පීතෘමූලික පාලනයේ කූටප්‍රාප්තියයි. කාන්තාවන් සහ ශ්‍රමය සේම, පෘථිවිය ද වෙළඳ භාණ්ඩයක් බවට පත් කර ඇති අතර, කෙටිකාලීන ලාභය සඳහා අයිති කර ගත යුතු, සූරාකෑ යුතු සහ පරිභෝජනය කළ යුතු සම්පතක් ලෙස සලකා ඇත. එහි ප්‍රතිඵලය වී ඇත්තේ පාරිසරික ව්‍යසනයක් අභියස සිටින පෘථිවියකි.

අප මෙම ගෝලීය අභියෝගවලට මුහුණ දෙන විට, සාම්ප්‍රදායික විසඳුම් තවදුරටත් ප්‍රමාණවත් නොවන බව පැහැදිලිය. පස්වන ස්ත්‍රීවාදී රැල්ල නැගී සිටිය යුත්තේ හුදෙක් ස්ත්‍රී පුරුෂ අසමානතාවයට අභියෝග කිරීමට පමණක් නොව, මානව වර්ගයා මෙතෙක් ගෙන ආ පුරුෂාත්ම හීනතාවය සහ පීතෘමූලික ධනවාදය යන පද්ධතීන් බිඳ දැමීමටය. මෙම නව ස්ත්‍රීවාදී රැල්ල ස්ත්‍රී පුරුෂ සමාජභාවය, ආර්ථිකය සහ පාරිසරික යුක්තිය අතර ඇති අන්තර් සබඳතාව හඳුනාගත යුතු අතර, සූරාකෑමේ සහ අසමානතාවයේ මූලික හේතූන් වෙත විසඳුම් සෙවිය යුතුය.

කාන්තා විමුක්තිය යනු හුදෙක් සමානාත්මතාවය ලබා ගැනීම පමණක් නොව—එය මිනිසුන් සහ පෘථිවිය යන දෙකම සූරාකෑමට ඉඩ සැලසූ ව්‍යුහයන්ට අභියෝග කිරීමයි. ගෝලීය උණුසුම, වැටුප් අසමානතාවය සහ ශ්‍රම සූරාකෑමට සැබවින්ම පිළියම් සෙවීමට නම්, සහස්‍ර ගණනාවක් පුරා මානව ශිෂ්ටාචාරය හැඩගැස්වූ පීතෘමූලික සහ ධනවාදී පද්ධතීන් අප බිඳ දැමිය යුතුය. පස්වන ස්ත්‍රීවාදී රැල්ල ඒ සඳහා මාවතක් පෙන්වා දෙයි—එය සැමට තිරසාරභාවය, යුක්තිය සහ සමානාත්මතාවය ප්‍රමුඛ කොට සලකන මාවතකි.

අවසාන වශයෙන්, පුරුෂාත්ම හීනනය, පීතෘමූලිකත්වය සහ ධනවාදය පිළිබඳ කතාව යනු මානව ශිෂ්ටාචාරයේම කතාවයි. මෙම පද්ධතීන් අධිරාජ්‍යයන්ගේ නැගීමට සහ වැටීමට හේතු වී ඇති අතර, ආර්ථිකයන් හැඩගස්වා ඇති අතර, වඩාත්ම වැදගත් දෙය නම් අපේ පෘථිවියේ ඉරණම තීරණය කර ඇත. මෙම සූරාකෑමේ චක්‍රයෙන් මිදීම සඳහා, පිරිමින් පාලනය කිරීමට සහ ආධිපත්‍යය දැරීමට පෙළඹවූ ගැඹුරින් මුල් බැසගත් අනාරක්ෂිත බවට අප මුහුණ දිය යුතුය. මෙම පීතෘමූලික පද්ධතීන් බිඳ දමා සමානාත්මතාවය සහ සහයෝගීතාවය මත පදනම් වූ ලෝකයක් ගොඩනැගීමෙන් පමණක්, අපේ කාලයේ අර්බුදවලට පිළියම් සෙවීමටත්, සැමට වඩා සාධාරණ, තිරසාර අනාගතයක් නිර්මාණය කිරීමටත් අපට බලාපොරොත්තු විය හැකිය.

පුරුෂාත්ම හීනනය නිරාවරණය කිරීම—සමානාත්මතාවය සහ සුවපත් අනාගතයක් කරා

මෙම බුද්ධිමය චාරිකාවේ අවසානයට අප ළඟා වන විට, පුරුෂාත්ම හීනනය හෙවත් බිජුහීනතාවයනු හුදෙක් පුද්ගල මනෝවිද්‍යාත්මක අරගලයක් පමණක් නොව, මානව ඉතිහාසයේ ගමන් මග හැඩගස්වා ඇති ගැඹුරින් මුල් බැසගත් සමාජීය සහ සංස්කෘතික සංසිද්ධියක් බව අපට පැහැදිලිවේ. ආදිතම ශිෂ්ටාචාරවල සිට අද දක්වාම, පිරිමින් තුළ පවතින අනාරක්ෂිත බව—තමන් තුළ පවතිනවා යැයි ඔවුන් සිතන අඩුපාඩුකම්වලින් හටගත්—පීතෘමූලික පද්ධතීන් නිර්මාණය කිරීමේ ගාමක බලවේගය වී ඇත. ආධිපත්‍යය, පාලනය සහ බැහැර කිරීම මත ගොඩනැගුණු මෙම පද්ධතීන් කාන්තාවන් කොන් කරනවා පමණක් නොව, පිරිමින්ගේම හැඟීම්බර සහ සමාජීය වර්ධනය අඩාල කර ඇත.

මෙම පොත පුරාවටම අපි පුරුෂාත්ම හීනතාවයේ විවිධ පැතිකඩයන් ගවේෂණය කළෙමු: එහි මනෝවිද්‍යාත්මක මූලයන්, ආගම, දර්ශනය සහ සමාජ පද්ධති හරහා එය තහවුරු වූ ආකාරය සහ ප්‍රචණ්ඩත්වය, පීඩනය සහ පාරිසරික විනාශය තුළින් එය ප්‍රකාශ වන ආකාරය අපි සාකච්ඡා කළෙමු. පීතෘමූලික ව්‍යුහයන් විසින් නීති පද්ධති, අධ්‍යාපනය සහ සංස්කෘතික නියෝජනයන් කෙරෙහි බලපා ඇති ආකාරයත්, යටින් පවතින ගැඹුරු දුර්වලතාවයන් සඟවමින් පුරුෂ ආධිපත්‍යය පිළිබඳ සංකල්පය තහවුරු කළ ආකාරයත් අපි විමසා බැලුවෙමු.

මෙම විමර්ශනයේ හරය වූයේ, පුරුෂාත්ම හීනනය විසින් මෙහෙයවනු ලබන පීතෘමූලික පද්ධතීන් අද අප මුහුණ දෙන වඩාත් බරපතල අභියෝගවලට දායක වී ඇති බව හඳුනා ගැනීමයි—ගෝලීය උණුසුම සහ පාරිසරික විනාශය ඒ අතරින් වඩාත් හදිසි ඒවා වේ. කාන්තාවන් යටපත් කිරීම මෙන්ම සොබාදහම යටපත් කිරීම ද හටගන්නේ, කුමන හෝ වන්දියක් ගෙවා බලය තහවුරු කර ගැනීම සඳහා නිර්මාණය කර ඇති පද්ධතීන් විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන, පාලනය කිරීමට සහ සූරාකෑමට ඇති අවශ්‍යතාවයෙනි. මිනිස් ගිජුකම සහ සූරාකෑමේ බර පෘථිවිය දිගින් දිගටම දරන බැවින්, මෙම විනාශකාරී රටාවන් බිඳ දැමීමේ හදිසි අවශ්‍යතාවය වෙන කවරදාටත් වඩා පැහැදිලි වී ඇත.

එසේ වුවද, මෙම කර්කශ යථාර්ථයන් මධ්‍යයේ බලාපොරොත්තුවක් ද පවතී. පුරුෂාත්ම හීනනය සහ එහි ප්‍රතිවිපාක හඳුනා ගැනීම වෙනසක් සඳහා අවස්ථාවක් ලබා දෙයි. බොහෝ විට නොසලකා හරින මෙම ගැටලුව ආලෝකයට ගෙන ඒමෙන්, අපට සුවපත් වීමේ ක්‍රියාවලිය ආරම්භ කළ හැකිය. මෙම සුවපත් වීම යනු හුදෙක් ස්ත්‍රී පුරුෂ අසමානතාවයට පිළියම් යෙදීම පමණක් නොව, පීතෘමූලික කොන්දේසිගත කිරීම් හේතුවෙන් පිරිමින් දරා සිටින හැඟීම්බර සහ මනෝවිද්‍යාත්මක තුවාලවලට මුහුණ දීම ද වේ. ඒ සඳහා පිරිමින්ට තම දුර්වලතාවයන් ප්‍රකාශ කිරීමට, සංකීර්ණ හැඟීම් වැළඳ ගැනීමට සහ දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ ඔවුන්ව සිර කර තැබූ විෂ සහිත පුරුෂාධිපත්‍යයේ ආකෘති ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට අවකාශයන් නිර්මාණය කිරීම අවශ්‍ය වේ.

එමෙන්ම, මෙම සුවපත් වීම පුද්ගල අත්දැකීම්වලින් ඔබ්බට විහිදේ. සමානාත්මතාවය, සහයෝගීතාවය සහ තිරසාරභාවයට ප්‍රමුඛත්වය දෙන ආකාරයෙන් අපේ සමාජීය, ආර්ථික සහ දේශපාලන පද්ධතීන් නැවත සිතා බැලීම මෙයට ඇතුළත් වේ. පුරුෂාධිපත්‍යය විසින් පවත්වාගෙන යන බල ව්‍යුහයන්ට අභියෝග කිරීමෙන්, පීතෘමූලික අපේක්ෂාවන්ගෙන් බැහැරව පිරිමින්ට සහ කාන්තාවන්ට සමෘද්ධිමත් විය හැකි සමාජයක් ගොඩනැගීමට අපට හැකිය. මෙම වෙනස මගින් රැකවරණය, සහකම්පනය සහ පෘථිවිය ආරක්ෂා කිරීම අගය කරන ලෝකයක් නිර්මාණය කිරීමට අපට ඉඩ සැලසෙනු ඇත—එහිදී සොබාදහම සමඟ මානව සබඳතාව පදනම් වනුයේ යටත් කර ගැනීම සහ සූරාකෑම මත නොව, ගෞරවය සහ භාරකාරත්වය මතය.

ඉදිරි ගමන සඳහා පිරිමින් සහ කාන්තාවන් යන දෙපිරිසම පුරුෂාත්ම හීනනයේ ගැඹුරින් මුල් බැසගත් රටාවන් හඳුනා ගැනීමත්, එය පවත්වාගෙන යන පද්ධතීන් බිඳ දැමීම සඳහා එක්ව වැඩ කිරීමත් අවශ්‍ය වේ. ඒ සඳහා ස්ත්‍රී පුරුෂ සමාජභාවය පමණක් නොව ජාතිය, පන්ති සහ පාරිසරික යුක්තිය ද සැලකිල්ලට ගන්නා අන්තර්ඡේදන ප්‍රවේශයක් අවශ්‍ය වේ. මෙම ගැටලුවල අන්‍යෝන්‍ය සම්බන්ධතාවයට පිළියම් යෙදීමෙන් පමණක් සැබෑ සාධාරණ සහ සමානාත්මතාවයෙන් යුත් අනාගතයක් නිර්මාණය කිරීමට අපට බලාපොරොත්තු විය හැකිය.

මෙම කෘතිය අවසන් කරන විට, මගේ ගමනට ආස්වාදයක් ලබා දුන් ශ්‍රේෂ්ඨ චින්තකයින්, දාර්ශනිකයින් සහ විද්වතුන්ගේ වචන මට සිහිපත් වේ. එහෙත් මෙම අවබෝධයට දායක වූ මිනිස් සහ මිනිස් නොවන අසංඛ්‍යාත ජීවීන් ද මට සිහිපත් වේ. අපගේ පරිණාමීය අතීතයට කැඩපතක් පෙන්වන චිම්පන්සීන්ගේ සහ බොනොබෝවන්ගේ සිට මානව මනසෙහි අභිරහස් ලිහා දෙන මනෝවිශ්ලේෂකයින් දක්වා, සෑම දෘෂ්ටිකෝණයක්ම මෙම ගවේෂණය පොහොසත් කර ඇත. පුරුශාත්ම හීනනය නම් න්‍යායය/සංකල්පය ගැන කිසිසේත් නොදැන පවා ඔවුන් අපට මතක් කර දෙන්නේ පුරුෂාත්ම හීනනය සහ පීතෘමූලිකත්වයේ බලවේග මානව ඉතිහාසයෙන් වැඩි කොටසක් හැඩගස්වා ඇති නමුත්, ඒවා මත අපේ අනාගතය තීරණය කළ යුතු නොවන බවයි.

මෙම පොත කියවන පාඨකයින්, අපේ ලෝකය දිගු කලක් පාලනය කළ පද්ධතීන් පිළිබඳව දිගින් දිගටම ප්‍රශ්න කිරීමට, ගවේෂණය කිරීමට සහ අභියෝග කිරීමට පෙළඹෙනු ඇතැයි මම බලාපොරොත්තු වෙමි. ශාස්ත්‍රීය විමර්ශනය, ක්‍රියාකාරීත්වය හෝ පුද්ගලික ආවර්ජනය හරහා වේවා, අවබෝධය කරා තබන සෑම පියවරක්ම පීතෘමූලිකත්වයේ මුල් බිඳ දැමීමට සහ වඩාත් දයානුකම්පිත, ඇතුළත් සහ තිරසාර ලෝකයක් ගොඩනැගීමට අපව සමීප කරයි.

අවසාන වශයෙන්, මෙම පොත අඛණ්ඩව සිදුවන සංවාදයක එක් කොටසක් පමණක් බව මම පිළිගනිමි—මෙම පිටු පෙරළා අවසන් වූ පසුත් එම සංවාදය දිගටම පවතිනු ඇත. නමුත් මෙහි නිරාවරණය වූ සත්‍යයන්ට මුහුණ දීම සඳහා අපට කුඩා පියවරක් හෝ තැබිය හැකි නම්, අප සැමට ලැබිය යුතු ලෝකය කරා අප සමීප වනු ඇත—එනම් ස්ත්‍රී පුරුෂ සමානාත්මතාවය, පාරිසරික තිරසාරභාවය සහ හැඟීම්බර සුවපත් වීම හුදු සිහින නොව, ජීවමාන යථාර්ථයන් වන ලෝකයකි.

වෙනස් වීමේ ධෛර්යයෙන්, තේරුම් ගැනීමේ සහකම්පනයෙන් සහ සුවපත් වීමේ අධිෂ්ඨානයෙන් යුතුව අපි ඉදිරියට යමු.

නිමි.

කර්තෘ පිළිබඳව: සුමුදු ගුරුගේ

1973 වසරේ උපන් සුමුදු ගුරුගේ ශ්‍රී ලාංකිකයෙකි. ඔහුගේ බුද්ධිමය පදනම නිර්මාණය වූයේ නුවරඑළිය උඩරට කඳුකරයේ ගත කළ සිය ජීවිතයේ මුල් වසර තිහක කාලය තුළදීය. අල ගොවිපළවල් සහ නොඉඳුල් වනාන්තරවලින් වටවුණු බහුවිධ සංස්කෘතික පරිසරයක හැදී වැඩුණු ඔහු, කුඩා කල සිටම ස්වාධීන විමර්ශනය කෙරෙහි දැඩි නැඹුරුවක් දැක්වීය. විධිමත් අධ්‍යාපනයට වඩා ස්වයං-අධ්‍යයනය මගින් ලෝකය පිළිබඳ ගැඹුරු මෙන්ම අව්‍යාජ අවබෝධයක් ගොඩනැගෙන බවට වූ ජීවිත කාලීන විශ්වාසය පෙරදැරි කරගනිමින්, ඔහු කුඩා අවදියේදීම සාම්ප්‍රදායික විධිමත් අධ්‍යාපනයෙන් ඈත් වීමට තීරණය කළේය. මෙම ස්වාධීන ප්‍රවේශය අදටත් ඔහුගේ ජීවන ගමනේ මූලික ලක්ෂණය ලෙස පවතී.

ගුරුගේ යනු අග්‍රේෂ විද්‍යාව, සංස්කෘතික මානවවිද්‍යාව, සංජානන විද්‍යාව, ඉතිහාසය, මිථ්‍යාකතා, මනෝවිද්‍යාව, සිනමාකරණය සහ සංගීත නිර්මාණය යන ක්ෂේත්‍ර ගණනාවක් පුරා දැනුම විහිදුණු බහුවිධ චින්තකයෙකි. සම්මානනීය චිත්‍රපට පසුබිම් සංගීත නිර්මාණකරුවෙකු මෙන්ම වාර්තා චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂවරයෙකු ලෙසද ඔහු ශ්‍රී ලංකාවේ නිර්මාණාත්මක හා බුද්ධිමය ක්ෂේත්‍රය හැඩගැස්වීමට දායක වී ඇත. ප්‍රධාන පෙළේ ජාතික තලයේ ප්‍රචාරණ ව්‍යාපාරයන් සඳහා උපායමාර්ගික විශ්ලේෂණ සැපයීම මෙන්ම ශ්‍රී ලංකා රූපවාහිනී පුහුණු ආයතනයේ බාහිර කථිකාචාර්යවරයෙකු ලෙස කටයුතු කිරීමද ඔහුගේ වෘත්තීය අත්දැකීම් අතර වේ. වර්තමානයේ AquaTerra International (Pvt) Ltd හි සභාපති සහ කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙස, ඔහු තිරසාර කාබනික අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණය සහ චක්‍රීය කෘෂිකාර්මික විසඳුම් කෙරෙහි අවධානය යොමු කරමින් කළු සොල්දාදු මැසි (Black Soldier Fly - BSF) තාක්ෂණය ආශ්‍රිත නව්‍ය ව්‍යාපෘති සඳහා නායකත්වය සපයයි.

පර්යේෂකයෙකු ලෙස ගුරුගේ වඩාත්ම ප්‍රකටව ඇත්තේ පුරුශාත්ම හීනනය හෙවත් බිජුහීනතාව (Male Inferiority) පිළිබඳ ඔහු සහ පිරිසගේ පෙරළිකාර මනෝවිද්‍යාත්මක සංකල්පය හේතුවෙනි. එමඟින් පුරුෂකේන්ද්‍රීයත්වයේ (androcentrism) මූලයන් මෙන්ම ගෝලීය සමාජීය සහ පාරිසරික ගැටලු කෙරෙහි එහි බලපෑම ගවේෂණය කෙරේ. මානව පැවැත්ම පිළිබඳ ඔහුගේ විමර්ශනය විද්‍යාව සහ ආධ්‍යාත්මය අතර සන්ධිස්ථානය දක්වාද විහිදෙයි; "ආත්මය යනු කුමක්ද? එය පවතින්නේ කොහේද?" (What is Soul? Where Does it Exist?) යන සිය කෘතිය තුළින් ඔහු මොළය පිළිබඳ විද්‍යාව සහ ජෛව රසායන විද්‍යාව උපයෝගී කරගනිමින්, ආත්මය යනු මුල් ළමාවියේ සංවර්ධන බැඳීම් හරහා ලිම්බික් පද්ධතිය (limbic system) තුළ සටහන් වන භෞතික සංසිද්ධියක් ලෙස විභාග කරයි.

2014 වසරේදී මොළයේ බ්‍රෝකා ප්‍රදේශයේ (Broca’s area) සිදු කරන ලද සංකීර්ණ ශල්‍යකර්මයකින් පසු ගුරුගේගේ ජීවිතය තීරණාත්මක හැරවුමකට ලක් විය. එම ක්‍රියාවලිය හේතුවෙන් ඔහුගේ වාග්කෝෂයෙන් වැඩි කොටසක් තාවකාලිකව අහිමි වූ අතර, අනතුරුව සංජානන හා භාෂාමය වශයෙන් යළි සුවපත් වීමේ ගැඹුරු අභ්‍යාසයක නිරත වීමට ඔහුට සිදුවිය. සිය පවුලේ සාමාජිකයන්ගේ සහ සගයන්ගේ සහයෝගය ඇතිව මෙම අත්දැකීමෙන් ජයගත් ඔහු, වඩාත් සංයමයෙන් යුත්, පරිනත ප්‍රඥාව පිළිබිඹු කරන ප්‍රකාශන රටාවකින් යුතුව යළි කරළියට පැමිණියේය. අද වන විටද ගුරුගේ පාරම්පරික බුද්ධිමය සීමාවන්ට අභියෝග කරමින්, වඩාත් දයානුකම්පිත සහ සාධාරණ ලෝකයක් වෙනුවෙන් පෙනී සිටින, සමාජීය වගකීමෙන් යුත් විචාරශීලී කෘතීන් බිහි කිරීමට කැපවූ දූරදර්ශී චින්තකයෙකු සහ ලේඛකයෙකු ලෙස කටයුතු කරයි.

සුමුදු ගුරුගේ විසින් පාඨකයන්ගෙන් කරන ඉල්ලීම

හිතවත් පාඨකය,

පළමුවෙන්ම සහ ප්‍රධාන වශයෙන්, මෙම කෘතිය සමඟ බුද්ධිමය වශයෙන් ගනුදෙනු කිරීමට ඔබේ කාලය වැය කිරීම පිළිබඳව මගේ හෘදයාංගම කෘතඥතාව පිරිනමමි. මෙම කෘතියේ ඉදිරිපත් කර ඇති අදහස් කියවීමට, ඒ පිළිබඳ ගැඹුරින් සිතා බැලීමට, ප්‍රශ්න කිරීමට (ලංකාවට ආවේණික කුහකත්වයෙන් තොරව), සහ ගවේෂණය කිරීමට ඔබ තුළ ඇති කැමැත්ත වචනයෙන් විස්තර කළ නොහැකි තරම් අගනේය.

මෙම කෘතිය හුදු සාහිත්‍යමය ව්‍යාපෘතියක් පමණක් නොවේ; එය වඩාත් පුළුල් ගෝලීය වැඩපිළිවෙළක ආරම්භය සනිටුහන් කරයි. විචාරාත්මක කතිකාවන් දල්වාලීමට, පරිවර්තනීය සමාජ ආවර්ජනයන් දිරිමත් කිරීමට, හානිකර පද්ධතීන්ට අභියෝග කිරීමට මෙන්ම වඩාත් සාධාරණ, තිරසාර සහ සවිඥානික ලෝකයක් උදාකර ගැනීමේ ප්‍රයත්නයට දායක වීම මෙහි අරමුණයි.

මෙම පිටු අතර ඇති සංකල්ප ඔබ තුළ යම් කම්පනයක්, පෙළඹවීමක් හෝ ගැඹුරු චින්තනයක් ජනනය කළේ නම්, තනි ප්‍රකාශනයක සීමාවන්ගෙන් ඔබ්බට මෙම මෙහෙවර පුළුල් කිරීම සඳහා අප සමඟ අත්වැල් බැඳගන්නා ලෙස මම ඔබට නිහතමානීව ආරාධනා කරමි.

මෙම ගෝලීය වැඩපිළිවෙළට ඔබට සහාය විය හැකි ආකාරය:

ඔබගේ සහයෝගය විවිධ ආකාරවලින් ලබා දිය හැකි අතර, ඒවා පහත සඳහන් ක්ෂේත්‍රයන්ට පමණක් සීමා නොවේ:

මූල්‍යමය සහයෝගය

අනාගත පර්යේෂණ සහ ශාස්ත්‍රීය ගවේෂණයන් සඳහා අනුග්‍රහය දැක්වීම
ජාත්‍යන්තර පරිවර්තන කටයුතු සඳහා ප්‍රතිපාදන සැලසීම
වාර්තා චිත්‍රපට නිෂ්පාදනය, ඩිජිටල් මාධ්‍ය සහ ප්‍රජා දැනුවත් කිරීමේ ව්‍යාපාර සඳහා සහාය වීම
ප්‍රකාශන කටයුතු, සමාජගත කිරීම සහ ගෝලීය බෙදාහැරීම් සඳහා සහාය වීම
අධ්‍යාපනික, උපදේශන (advocacy) සහ පර්යේෂණ වේදිකා ස්ථාපිත කිරීමට උපකාර කිරීම

මූල්‍යමය නොවන සහයෝගය

මෙම කෘතිය සහ එහි පණිවිඩය අන් අය අතර බෙදාහැරීම
පර්යේෂණ, සංස්කරණ හෝ පරිවර්තන කටයුතු සඳහා සහාය වීම
ශාස්ත්‍රීය ආයතන, ප්‍රකාශකයන්, ක්‍රියාකාරිකයන් හෝ සංවිධාන සමඟ සම්බන්ධීකරණය ඇති කිරීම
ප්‍රාදේශීය සහ ජාත්‍යන්තර මට්ටමේ සාකච්ඡා කව/ප්‍රජාවන් ගොඩනැගීම
වෘත්තීය සේවාවන්, උපායමාර්ගික සහයෝගීතාවන් හෝ මාධ්‍ය විශේෂඥතාව ලබා දීම
දැනුවත් කිරීමේ ව්‍යාපාර සහ මහජන කතිකාවන් ශක්තිමත් කිරීම

ඔබගේ දායකත්වය වැදගත් වන්නේ ඇයි?

සෑම පරිවර්තනීය ව්‍යාපාරයකටම හුදකලා හඬකට වඩා එහා ගිය ශක්තියක් අවශ්‍ය වේ—එනම් අදහස් ක්‍රියාවට නැංවීමට උරදෙන පාඨකයන්, චින්තකයන්, පර්යේෂකයන් සහ ආධාරකරුවන්ගේ සාමූහිකත්වයක් ඒ සඳහා අත්‍යවශ්‍ය වේ.

ඔබගේ දායකත්වය පහත දැක්වෙන දෑ ගොඩනැගීමට උපකාරී වනු ඇත:

ගෝලීය පර්යේෂණ සහ අධ්‍යාපනික ජාලයක්
පුළුල් වූ මහජන සංවාදයක්
ජාත්‍යන්තර සහයෝගීතාවන්
මාධ්‍ය සහ වාර්තා චිත්‍රපට ව්‍යාපෘති
දිගුකාලීන පද්ධතිමය දැනුවත්භාවය සහ ප්‍රතිසංස්කරණ උදෙසා වන උපදේශන වේදිකාවන්

පෞද්ගලික ඉල්ලීම

මා එක් හඬක් පමණක් හිමි තනි කතුවරයෙකි; එහෙත් ඔබගේ සහයෝගය සහ සහභාගීත්වය තුළින්, මෙම ව්‍යාපෘතිය බුද්ධිමය කතිකාව, අධ්‍යාපනය සහ අනාගත පරම්පරාවන් කෙරෙහි සැබෑ බලපෑමක් ඇති කළ හැකි ගෝලීය ව්‍යාපාරයක් බවට පරිවර්තනය කළ හැකිය.

ඔබගේ සහයෝගය මූල්‍යමය, ශාස්ත්‍රීය, වෘත්තීයමය හෝ හුදෙක් මෙම අදහස් අන් අය අතර බෙදාගැනීමේ කැපවීමක් වුවද, ඔබේ භූමිකාව අතිශයින්ම අගනේය.

එහෙයින්,

මෙම ගමනේ කොටස්කරුවෙකු වන ලෙස මම ඔබට හෘදයාංගමව ආරාධනා කරමි.

අප සැමට එක්ව, මෙම කෘතිය හුදු ලියැවුණු පොතක තත්ත්වයෙන් ඔබ්බට ගෙන ගොස් දැනුම, ප්‍රතිසංස්කරණය, දැනුවත්භාවය සහ අර්ථවත් සමාජ ප්‍රගතිය උදෙසා වූ ලෝක ව්‍යාප්ත වැඩපිළිවෙළක් බවට පත් කළ හැකිය.

ගැඹුරු ගෞරවයෙන් සහ කෘතඥතාවෙන් යුතුව,

සුමුදු ගුරුගේ

සම්බන්ධීකරණය:

විද්‍යුත් තැපෑල: [email protected]

වට්ස්ඇප්: +94776140599

ලිපිනය: ගුරු ගෙදර, පන්සල පාර, ගුරුබැබිල, මැටිහක්ක (21062), මාතලේ, ශ්‍රී ලංකාව.

මූලාශ්‍ර

Abbate, J. (2012). Recoding gender: Women's changing participation in computing. MIT Press.
Adichie, C. N. (2014). We Should All Be Feminists. Fourth Estate.
Agarwal, B. (1992). The Gender and Environment Debate: Lessons from India. Feminist Studies, *18*(1), 119–158.
Ahmed, L. (1992). Women and Gender in Islam: Historical Roots of a Modern Debate. Yale University Press.
Allison, A. (2013). Precarious Japan. Duke University Press.
Althusser, L. (1971). Ideology and Ideological State Apparatuses. In Lenin and Philosophy and Other Essays. Monthly Review Press.
American Psychological Association. (2018). APA guidelines for psychological practice with boys and men. APA.
Amnesty International. (2016). Amnesty International Report 2015/16 – Papua New Guinea. Amnesty International.
Andors, P. (1983). The Unfinished Liberation of Chinese Women, 1949–1980. Indiana University Press.
Angelou, M. (1969). I Know Why the Caged Bird Sings. Random House.
Aristotle. (350 BCE). Politics.
Aristotle. (1999). Nicomachean Ethics (T. Irwin, Trans.). Hackett Publishing Company.
Aurelius, M. (1997). Meditations (G. Long, Trans.). Dover Publications.
Bahrani, Z. (2001). Women of Babylon: Gender and Representation in Mesopotamia. Routledge.
Baines, J., & Yoffee, N. (2000). Order, Legitimacy, and Wealth in Ancient States. Cambridge University Press.
Bakker, E. J. (2005). Pointing at the Past: From Formula to Performance in Homeric Poetics. Harvard University Press / Center for Hellenic Studies.
Bal, M. (2001). Quoting Caravaggio: Contemporary Art, Preposterous History. University of Chicago Press.
Barlas, A. (2002). Believing Women in Islam: Unreading Patriarchal Interpretations of the Qur'an. University of Texas Press.
Barrett, A. (1996). Livia: First Lady of Imperial Rome. Yale University Press.
Barstow, A. L. (1994). Witchcraze: A New History of the European Witch Hunts. HarperCollins.
Battigelli, A. (1998). Margaret Cavendish and the Exiles of the Mind. University Press of Kentucky.
Beauvoir, S. de. (2011). The Second Sex (C. Borde & S. Malovany-Chevallier, Trans.). Vintage Books. (Original work published 1949).
Bebel, A. (1971). Woman under Socialism. Schocken Books. (Original German: Die Frau und der Sozialismus).
Behrendt, A., & Moritz, S. (2005). Post-traumatic stress disorder and memory problems after female genital mutilation. American Journal of Psychiatry, *162*(5), 1000–1002.
Bennholdt-Thomsen, V., & Mies, M. (1999). The Subsistence Perspective: Beyond the Globalized Economy. Zed Books.
Blok, J. (1994). The Early Amazons: Modern and Ancient Perspectives on a Persistent Myth. Brill.
Blomberg, M., & Henriksson, G. (1996). Minos Enneoros: Archaeoastronomical Light on the Priestly Role of the King in Crete. In Religion and Power in the Ancient Greek World. Uppsala.
Blundell, S. (1995). Women in Ancient Greece. Harvard University Press.
Boehmer, E. (1995). Colonial and Postcolonial Literature: Migrant Metaphors. Oxford University Press.
Boesch, C., & Boesch, H. (1990). Tool use and tool making in wild chimpanzees. Folia Primatologica, *54*(1-2), 86-99.
Boesch, C. (2009). The Real Chimpanzee: Sex Strategies in the Forest. Cambridge University Press.
Boesch, C., & Boesch-Achermann, H. (2000). The Chimpanzees of the Taï Forest: Behavioural Ecology and Evolution. Oxford University Press.
Bohnet, I. (2016). What Works: Gender Equality by Design. Harvard University Press.
Boyle, E. H. (2002). Female Genital Cutting: Cultural Conflict in the Global Community. Johns Hopkins University Press.
Bradley, H. (2013). Gender (2nd ed.). Polity Press.
Brickhouse, T. C., & Smith, N. D. (1994). Plato's Socrates. Oxford University Press.
Buckley, M. (1989). Women and Ideology in the Soviet Union. Harvester Wheatsheaf / University of Michigan Press.
Budin, S. L. (2008). The Myth of Sacred Prostitution in Antiquity. Cambridge University Press.
Bullard, R. D., & Wright, B. H. (2012). The Wrong Complexion for Protection: How the Government Response to Disaster Endangers African American Communities. New York University Press.
Butler, J. (1990). Gender Trouble: Feminism and the Subversion of Identity. Routledge.
Cáceres, B. (2016). Council of Popular and Indigenous Organizations of Honduras (COPINH) [Organizational statement/report].
Camus, A. (1991). The Myth of Sisyphus (J. O'Brien, Trans.). Vintage Books. (Original work published 1942).
Carrasco, C., Borderías, C., & Torns, T. (2014). El Trabajo de Cuidados: Historia, Teoría y Políticas. Universitat de Barcelona.
Carter, A. (1979). The Bloody Chamber and Other Stories. Gollancz.
Cartledge, P. (1993). The Greeks: A Portrait of Self and Others. Oxford University Press.
Charlesworth, H. (2000). Feminist Jurisprudence: The Unanswered Questions. In K. D. Murray & R. J. Barnett (Eds.), Feminist Jurisprudence. Ashgate.
Chesler, P. (2010). Worldwide Trends in Honor Killings. Middle East Quarterly, *17*(2), 3-11.
Chicago, J. (1979). The Dinner Party. The Viking Press.
Chittister, J. (1998). Heart of Flesh: Feminist Spirituality for Women and Men. Eerdmans Publishing.
Cleary, A. (2012). Suicidal Action, Emotional Expression, and the Performance of Masculinities. Social Science & Medicine, *74*(4), 498–505.
Connell, R. W. (1995). Masculinities. University of California Press.
Connell, R. W. (2002). Gender. Polity Press.
Connell, R. W. (2005). Masculinities (2nd ed.). University of California Press.
Connell, R. W., & Messerschmidt, J. W. (2005). Hegemonic Masculinity: Rethinking the Concept. Gender & Society, *19*(6), 829–859.
Cooper, J. S. (1983). The Epic of Gilgamesh: Introductory Note. In B. R. Foster (Ed.), Before the Muses. CDL Press.
Crenshaw, K. (1989). Demarginalizing the Intersection of Race and Sex. University of Chicago Legal Forum, *1989*(1), 139-167.
Dalley, S. (2000). Myths from Mesopotamia: Creation, the Flood, Gilgamesh, and Others (2nd ed.). Oxford University Press.
Daly, M. (1973). Beyond God the Father: Toward a Philosophy of Women's Liberation. Beacon Press.
Dankelman, I. (Ed.). (2010). Gender and Climate Change: An Introduction. Routledge.
Davies, S. G. (2010). Gender Diversity in Indonesia: Sexuality, Islam and Queer Selves. Routledge.
de Waal, F. B. M. (1982). Chimpanzee Politics: Power and Sex among Apes. Harper & Row.
de Waal, F. B. M. (1995). Bonobo Sex and Society. Scientific American, *272*(3), 82-88.
de Waal, F. B. M. (1997). Bonobo: The Forgotten Ape. University of California Press.
de Waal, F. B. M. (2005). Our Inner Ape. Riverhead Books.
de Waal, F. B. M. (2009). The Age of Empathy: Nature's Lessons for a Kinder Society. Harmony Books.
Diamond, I. (1994). Feminism and Patriarchal Power: The Eclipse of the Maternal. In I. Diamond & G. Feman Orenstein (Eds.), Reweaving the World: The Emergence of Ecofeminism. Sierra Club Books.
Diamond, J. (2011). Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed. Penguin Books.
Donnison, J. (1988). Midwives and Medical Men: A History of the Struggle for the Control of Childbirth (2nd ed.). Historical Publications.
Dunbar, R. (1998). Grooming, Gossip, and the Evolution of Language. Harvard University Press.
Eagly, A. H., & Carli, L. L. (2007). Through the Labyrinth: The Truth about How Women Become Leaders. Harvard Business School Press.
Eisler, R. (1987). The Chalice and the Blade: Our History, Our Future. Harper & Row.
Eisler, R. (2002). The Power of Partnership. New World Library.
Engels, F. (1972). The Origin of the Family, Private Property, and the State. International Publishers. (Original work published 1884).
Ettinger, E. (1986). Rosa Luxemburg: A Life. Beacon Press.
Fa, J. E., & Brown, D. (2009). Impacts of Hunting on Mammals in African Tropical Moist Forests. Mammal Review, *39*(4), 231-264.
Federici, S. (2004). Caliban and the Witch. Autonomedia.
Fine, L. (2003). Physician of the Soul, Healer of the Cosmos: Isaac Luria and His Kabbalistic Fellowship. Stanford University Press.
Fingarette, H. (1972). Confucius: The Secular as Sacred. Harper & Row.
Foley, J. M. (1991). Immanent Art: From Structure to Meaning in Traditional Oral Epic. Indiana University Press.
Foster, B. R. (2001). The Epic of Gilgamesh. W. W. Norton & Company.
Foster, J. B. (1999). Marx's Theory of Metabolic Rift. American Journal of Sociology, *105*(2), 366-405.
Foucault, M. (1978). The History of Sexuality: An Introduction. Pantheon Books.
Fraser, N. (1997). Justice Interruptus: Critical Reflections on the "Postsocialist" Condition. Routledge.
Fraser, N. (2013). Fortunes of Feminism: From State-Managed Capitalism to Neoliberal Crisis. Verso Books.
Fry, D. P. (2007). Beyond War: The Human Potential for Peace. Oxford University Press.
Fry, D. P. (Ed.). (2013). War, Peace, and Human Nature: The Convergence of Evolutionary and Cultural Views. Oxford University Press.
Frymer-Kensky, T. (1992). In the Wake of the Goddesses: Women, Culture, and the Biblical Transformation of Pagan Myth. Free Press.
Furuichi, T. (2011). Female Contributions to the Peaceful Nature of Bonobo Society. Evolutionary Anthropology, *20*(4), 131-142.
Gaard, G. (1993). Ecofeminism: Women, Animals, Nature. Temple University Press.
Gaard, G. (2015). Ecofeminism and Climate Change. Women's Studies International Forum, *49*, 20-33.
Gadgil, M., & Guha, R. (1993). This Fissured Land: An Ecological History of India. University of California Press.
Gardner, J. F. (1991). Women in Roman Law and Society. Indiana University Press.
Gardner, R., & Heider, K. G. (1969). Gardens of War: Life and Death in the New Guinea Stone Age. Random House.
Gat, A. (2006). War in Human Civilization. Oxford University Press.
George, A. (2003). The Epic of Gilgamesh. Penguin Classics.
Gesell, G. C. (1985). Town, Palace, and House Cult in Minoan Crete. P. Åströms förlag. (Studies in Mediterranean Archaeology, Vol. 67)
Gill, A. K. (2009). Honor Killings and the Quest for Justice in Black and Minority Ethnic Communities in the United Kingdom. Criminal Justice Policy Review, *20*(4), 475-494.
Gilligan, C. (1982). In a Different Voice. Harvard University Press.
Gilligan, C. (2002). The Birth of Pleasure. Alfred A. Knopf.
Ginzberg, L. (1909–1938). The Legends of the Jews (Vols. 1–7). The Jewish Publication Society of America.
Glick, P., & Fiske, S. T. (1996). The Ambivalent Sexism Inventory. Journal of Personality and Social Psychology, *70*(3), 491-512.
Goodall, J. (1986). The Chimpanzees of Gombe: Patterns of Behavior. Harvard University Press.
Goodison, L. (1989). Death, Women, and the Sun: Symbolism of Regeneration in Early Aegean Religion. University of London, Institute of Classical Studies.
Goodison, L., & Morris, C. (Eds.). (1998). Ancient Goddesses: The Myths and the Evidence. University of Wisconsin Press.
Goody, J. (1986). The Logic of Writing and the Organization of Society. Cambridge University Press.
Goody, J. (1987). The Interface Between the Written and the Oral. Cambridge University Press.
Gorbachev, M. (1987). Perestroika: New Thinking for Our Country and the World. Harper & Row.
Grinde, D. A., & Johansen, B. E. (1991). Exemplar of Liberty: Native America and the Evolution of Democracy. American Indian Studies Center, University of California, Los Angeles.
Gruenbaum, E. (2001). The Female Circumcision Controversy: An Anthropological Perspective. University of Pennsylvania Press.
Harris, M. (2001). Cultural Materialism: The Struggle for a Science of Culture (Updated ed.). AltaMira Press.
Harris, R. (1986). The Origin of Writing. Open Court.
Harris, R. (1990). Images of Women in the Gilgamesh Epic. Harvard Semitic Studies, *37*, 219-230.
Haviland, W. A., Prins, H. E. L., McBride, B., & Walrath, D. (2010). Cultural Anthropology: The Human Challenge. Cengage Learning.
Hawley, J. S., & Wulff, D. M. (Eds.). (1998). Devi: Goddesses of India. Motilal Banarsidass.
Hesiod. (1988). Works and Days (M. L. West, Trans.). Oxford University Press.
Hobsbawm, E. J., & Ranger, T. (Eds.). (1983). The Invention of Tradition. Cambridge University Press.
Hohmann, G., & Fruth, B. (2000). Use and Function of Genital Contacts among Female Bonobos. Animal Behaviour, *60*(1), 107-120.
Hohmann, G., & Fruth, B. (2003). Culture in Bonobos? Current Anthropology, *44*(4), 563-571.
Hooks, B. (1981). Ain't I a Woman: Black Women and Feminism. South End Press.
Hooks, B. (2000). Feminist Theory: From Margin to Center (2nd ed.). Pluto Press.
Hooks, B. (2000). Where We Stand: Class Matters. Routledge.
Hooks, B. (2004). The Will to Change: Men, Masculinity, and Love. Washington Square Press.
Hosken, F. P. (1979). The Hosken Report: Genital and Sexual Mutilation of Females. Women's International Network News.
Human Rights Watch. (2015). Bashed Up: Family Violence in Papua New Guinea. Human Rights Watch.
Innis, H. A. (1951). The Bias of Communication. University of Toronto Press.
Isaacson, W. (2014). The Innovators: How a Group of Hackers, Geniuses, and Geeks Created the Digital Revolution. Simon & Schuster.
Jablonski, N. G. (2013). Skin: A Natural History. University of California Press.
Jacobsen, T. (1976). "And Death the Journey's End": The Gilgamesh Epic. In The Treasures of Darkness: A History of Mesopotamian Religion (pp. 193-219). Yale University Press.
Jacobsen, T. (1976). The Treasures of Darkness: A History of Mesopotamian Religion. Yale University Press.
Jaggar, A. M. (1983). Feminist Politics and Human Nature. Rowman & Littlefield.
Johansen, B. E. (1993). Life and Death in Mohawk Country. Fulcrum Publishing.
Johansen, B. E. (2004). The Encyclopedia of Native American Economic History. Greenwood Press.
Johansen, B. E., & Mann, B. A. (Eds.). (2000). Encyclopedia of the Haudenosaunee (Iroquois Confederacy). Greenwood Press.
Johnson, A. G. (2005). The Gender Knot: Unraveling Our Patriarchal Legacy. Temple University Press.
Kahn, C. H. (1994). Anaximander and the Origins of Greek Cosmology. Hackett Publishing Company.
Kano, T. (1992). The Last Ape: Pygmy Chimpanzee Behavior and Ecology. Stanford University Press.
Kearney, M. C. (2017). Gender and Rock. Oxford University Press.
Keegan, J. (1993). A History of Warfare. Alfred A. Knopf.
Kelly, J. (1986). Women, History, and Theory: The Essays of Joan Kelly. University of Chicago Press.
Kimmel, M. S. (1994). Masculinity as Homophobia: Fear, Shame, and Silence in the Construction of Gender Identity. In H. Brod & M. Kaufman (Eds.), Theorizing Masculinities. Sage Publications.
Kimmel, M. S. (2000). The Gendered Society. Oxford University Press.
Kimmel, M. S. (2008). Guyland: The Perilous World Where Boys Become Men. HarperCollins.
Kimmel, M. S. (2012). Manhood in America: A Cultural History (3rd ed.). Oxford University Press.
Kovacs, M. G. (Trans.). (1989). The Epic of Gilgamesh. Stanford University Press.
Kramer, S. N. (1961). History Begins at Sumer: Thirty-Nine Firsts in Man's Recorded History. University of Pennsylvania Press.
Kramer, S. N. (1963). The Sumerians: Their History, Culture, and Character. University of Chicago Press.
Lacan, J. (1998). The Seminar of Jacques Lacan: Book XX (B. Fink, Trans.). W. W. Norton & Co.
Lacan, J. (2006). Écrits: The First Complete Edition in English (B. Fink, Trans.). W. W. Norton & Co.
Lacan, J. (2007). The Seminar of Jacques Lacan, Book XVII: The Other Side of Psychoanalysis (R. Grigg, Trans.). W. W. Norton & Co.
Leick, G. (1994). Sex and Eroticism in Mesopotamian Literature. Routledge.
Lerner, G. (1986). The Creation of Patriarchy. Oxford University Press.
Levin, G. (2008). Becoming Judy Chicago: A Biography of the Artist. Crown Publishers.
Lewin, K. (1951). Field Theory in Social Science: Selected Theoretical Papers (D. Cartwright, Ed.). Harper & Row.
Lightfoot-Klein, H. (1989). Prisoners of Ritual: An Odyssey Into Female Genital Circumcision in Africa. Haworth Press.
Liverani, M. (2004). Myth and Politics in Ancient Near Eastern Historiography (Z. Bahrani & M. Van De Mieroop, Eds.). Cornell University Press.
Lloyd, G. E. R. (2009). Disciplines in the Making: Cross-Cultural Perspectives on Elites, Learning, and Innovation. Oxford University Press.
Loudon, I. (1992). Death in Childbirth: An International Study of Maternal Care and Maternal Mortality, 1800-1950. Clarendon Press.
Maathai, W. (2004). The Green Belt Movement: Sharing the Approach and the Experience. Lantern Books.
MacDonald, G. (1981). Lilith: A Romance. Eerdmans Publishing.
MacKinnon, C. A. (1989). Toward a Feminist Theory of the State. Harvard University Press.
Mahalik, J. R., Burns, S. M., & Syzdek, M. (2007). Masculinity and perceived normative health behaviors as predictors of men's health behaviors. Social Science & Medicine, *64*(11), 2201-2209.
Mann, B. A. (2000). Iroquoian Women: The Gantowisas. Peter Lang Publishing.
Mann, C. C. (2005). 1491: New Revelations of the Americas Before Columbus. Knopf.
Manu. (1991). The Laws of Manu (W. Doniger & B. K. Smith, Trans.). Penguin Classics.
Marinatos, N. (1993). Minoan Religion: Ritual, Image, and Symbol. University of South Carolina Press.
Merchant, C. (1990). The Death of Nature: Women, Ecology, and the Scientific Revolution. HarperOne.
Meyer, E. J. (2009). Gender, Bullying, and Harassment: Strategies to End Sexism and Homophobia in Schools. Teachers College Press.
Mies, M. (1986). Patriarchy and Accumulation on a World Scale: Women in the International Division of Labour. Zed Books.
Mies, M., & Shiva, V. (1993). Ecofeminism. Zed Books.
Morgan, L. H. (1877). Ancient Society: Or, Researches in the Lines of Human Progress from Savagery, Through Barbarism to Civilization. Henry Holt and Company.
Neusner, J. (2011). The Babylonian Talmud: A Translation and Commentary. Hendrickson Publishers.
Nietzsche, F. (1968). The Will to Power (W. Kaufmann & R. J. Hollingdale, Trans.; W. Kaufmann, Ed.). Vintage Books.
Nietzsche, F. (2003). Thus Spoke Zarathustra (R. J. Hollingdale, Trans.). Penguin Books.
Nishida, T. (Ed.). (1990). The Chimpanzees of the Mahale Mountains: Sexual and Life History Strategies. University of Tokyo Press.
Noble, S. U. (2018). Algorithms of Oppression: How Search Engines Reinforce Racism. New York University Press.
Oakley, A. (1984). The Captured Womb: A History of the Medical Care of Pregnant Women. Basil Blackwell.
Ober, J. (1998). Political Dissent in Democratic Athens: Intellectual Critics of Popular Rule. Princeton University Press.
Offen, K. (2000). European Feminisms, 1700-1950: A Political History. Stanford University Press.
Olivelle, P. (1998). The Early Upanishads: Annotated Text and Translation. Oxford University Press.
Ong, W. J. (1982). Orality and Literacy: The Technologizing of the Word. Methuen.
Ortner, S. B. (1974). Is Female to Male as Nature is to Culture? In M. Z. Rosaldo & L. Lamphere (Eds.), Woman, Culture, and Society. Stanford University Press.
Parish, A. R. (1996). Female Relationships in Bonobos (Pan paniscus): Evidence for Bonding, Cooperation, and Female Dominance in a Male-Philopatric Species. Human Nature, *7*(1), 61-96.
Patai, R. (1990). The Hebrew Goddess (3rd enlarged ed.). Wayne State University Press.
Pateman, C. (1988). The Sexual Contract. Stanford University Press.
Paul, D. Y. (1985). Women in Buddhism: Images of the Feminine in the Mahayana Tradition. University of California Press.
Pease, B. (2010). Undoing Privilege: Unearned Advantage in a Divided World. Zed Books.
Petchesky, R. P. (1985). Abortion and Woman's Choice: The State, Sexuality, and Reproductive Freedom. Northeastern University Press.
Piketty, T. (2014). Capital in the Twenty-First Century. Belknap Press of Harvard University Press.
Plaskow, J. (1990). Standing Again at Sinai: Judaism from a Feminist Perspective. Harper & Row.
Plato. (2004). Republic (C. D. C. Reeve, Trans.). Hackett Publishing Company.
Postman, N. (1992). Technopoly: The Surrender of Culture to Technology. Alfred A. Knopf.
Reed, E. (1975). Woman's Evolution from Matriarchal Clan to Patriarchal Family. Pathfinder Press.
Richerson, P. J., & Boyd, R. (2005). Not by Genes Alone: How Culture Transformed Human Evolution. University of Chicago Press.
Roscoe, W. (1991). The Zuni Man-Woman. University of New Mexico Press.
Ruether, R. R. (1975). New Woman, New Earth: Sexist Ideologies and Human Liberation. Seabury Press.
Ruether, R. R. (1983). Sexism and God-Talk: Toward a Feminist Theology. Beacon Press.
Russell, J. B. (1977). The Devil: Perceptions of Evil from Antiquity to Primitive Christianity. Cornell University Press.
Sanday, P. R. (1981). Female Power and Male Dominance: On the Origins of Sexual Inequality. Cambridge University Press.
Sanday, P. R. (2002). Women at the Center: Life in a Modern Matriarchy. Cornell University Press.
Sapolsky, R. M. (2005). Monkeyluv: And Other Essays on Our Lives as Animals. Scribner.
Sapolsky, R. M. (2005). The Influence of Social Hierarchy on Primate Health. Science, *308*(5722), 648-652.
Sartre, J.-P. (2007). Existentialism Is a Humanism (C. Macomber, Trans.). Yale University Press.
Schmandt-Besserat, D. (1992). Before Writing (Vol. 1: From Counting to Cuneiform; Vol. 2: A Catalog of Near Eastern Tokens). University of Texas Press.
Schwartz, H. (2008). Tree of Souls: The Mythology of Judaism. Oxford University Press.
Scourfield, J. (2005). Suicidal Masculinities. Sociological Research Online, *10*(2), 35-44.
Seligman, M. E. P. (1972). Learned Helplessness. Annual Review of Medicine, *23*, 407-412.
Seligman, M. E. P. (1975). Helplessness: On Depression, Development, and Death. W. H. Freeman.
Shiva, V. (1989). Staying Alive: Women, Ecology and Development. Zed Books.
Tickner, J. A. (1992). Gender in International Relations: Feminist Perspectives on Achieving Global Security. Columbia University Press.
Tigay, J. H. (2002). The Evolution of the Gilgamesh Epic. Bolchazy-Carducci.
Trible, P. (1978). God and the Rhetoric of Sexuality. Fortress Press.
UNESCO. (2014). Teaching and Learning: Achieving Quality for All (EFA Global Monitoring Report). UNESCO.
UNESCO. (2021). Global Education Monitoring Report 2021/2: Non-state Actors in Education: Who Chooses? Who Loses? UNESCO.
Vanstiphout, H. L. J. (2004). Epics of Sumerian Kings: The Matter of Aratta (J. S. Cooper, Ed.). Brill.
Venables, R. W. (2004). American Indian History: Five Centuries of Conflict & Coexistence. Clear Light Publishers.
Vlastos, G. (1991). Socrates: Ironist and Moral Philosopher. Cornell University Press.
Wadud, A. (1999). Qur'an and Woman: Rereading the Sacred Text from a Woman's Perspective. Oxford University Press.
Walby, S. (1990). Theorizing Patriarchy. Basil Blackwell.
Walker, A. (1975). In Search of Zora Neale Hurston. Ms. Magazine, 74–89.
Walker, B. G. (1996). The Woman's Encyclopedia of Myths and Secrets. HarperOne.
Wallace, A. F. C. (1969). The Death and Rebirth of the Seneca. Random House.
Wallace, P. A. W. (1994). The White Roots of Peace: The Iroquois Book of Life. Clear Light Publishers.
Wallerstein, I. (1974). The Modern World-System I: Capitalist Agriculture and the Origins of the European World-Economy in the Sixteenth Century. Academic Press.
Warner, M. (1994). From the Beast to the Blonde: On Fairy Tales and Their Tellers. Farrar, Straus and Giroux.
Warren, K. J. (2000). Ecofeminist Philosophy: A Western Perspective on What It Is and Why It Matters. Rowman & Littlefield.
Warren, K. J., & Erkal, N. (1997). Ecofeminism: Women, Culture, Nature. Indiana University Press.
Weatherford, J. (1990). Indian Givers: How the Indians of the Americas Transformed the World. Ballantine Books.
White, F. J. (1996). Comparative Socioecology of Pan Paniscus. In Great Ape Societies. Cambridge University Press.
White, L. (1967). The Historical Roots of Our Ecologic Crisis. Science, *155*(3767), 1203–1207.
Wilson, E. O. (1984). Biophilia. Harvard University Press.
Wilson, M. L., & Wrangham, R. W. (2003). Intergroup Relations in Chimpanzees. Annual Review of Anthropology, *32*(1), 363–392.
Wolf, N. (1990). The Beauty Myth. HarperCollins.
Wolkstein, D., & Kramer, S. N. (1983). Inanna: Queen of Heaven and Earth: Her Stories and Hymns from Sumer. Harper & Row.
Wrangham, R. W. (1999). Evolution of Coalitionary Killing. Yearbook of Physical Anthropology, *42*(S29), 1–30.
Wrangham, R. W., & Peterson, D. (1996). Demonic Males: Apes and the Origins of Human Violence. Houghton Mifflin.
Žižek, S. (1989). The Sublime Object of Ideology. Verso.
Žižek, S. (1991). Looking Awry: An Introduction to Jacques Lacan through Popular Culture. MIT Press.
Žižek, S. (1999). The Ticklish Subject: The Absent Centre of Political Ontology. Verso.
Žižek, S. (2001). The Fright of Real Tears: Krzysztof Kieślowski between Theory and Post-Theory. British Film Institute.
Žižek, S. (2006). How to Read Lacan. W. W. Norton & Co.
Žižek, S. (2008). In Defense of Lost Causes. Verso.
Žižek, S. (2012). Less Than Nothing: Hegel and the Shadow of Dialectical Materialism. Verso.
Žižek, S. (2014). Žižek's Jokes: (Did You Hear the One About Hegel and Negation?). MIT Press.
Žižek, S. (2020). Pandemic! COVID-19 Shakes the World. OR Books.

පැලියෝලිතික් යුගයේ අවසානය: “ධනවාදයේ” උපත

​නියෝලිතික් යුගය: කෘෂිකර්මාන්තය සහ පීතෘමූලිකත්වය තහවුරු වීම

​ඉතිහාසය පුරා ධනවාදය: කාර්මික විප්ලවයේ සිට ගෝලීය උණුසුම දක්වා

​පුරුෂාත්ම හීනනය, පීතෘමූලිකත්වය සහ ධනවාදය: වෙන් කළ නොහැකි ත්‍රිත්වය

​කූටප්‍රාප්තිය: ගෝලීය උණුසුම යනු අවසාන ප්‍රතිඵලයයි

​ධනවාදය සහ ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය අතර අන්තර්ඡේදනය: පස්වන ස්ත්‍රීවාදී රැල්ලක අවශ්‍යතාවය

​ස්ත්‍රීවාදී ව්‍යාපාරවල පරිණාමය සහ ඒවායේ සීමාවන්

​පස්වන ස්ත්‍රීවාදී රැල්ල: පුරුෂාත්ම හීනනයට සහ ධනවාදී පීතෘමූලිකත්වයට මුහුණ දීම